Machine ti o s'onka dibo ipo ni ohun ija marun. Iwe yi a l'oja meta ninu won l'orogun. K'o to di pe iwo o ka orisun kankan, o gbodo mo bi omo ikun re ti di ohun ija to lagbara jul'.

1. Ero Ibi-kun (The Hunger Engine)

Eyi je ohun ija ti iwe yi n ja. O m'oo da l'alaanu l'ojojumo. O m'ee N5,000 dabi igbala. O s'onka pe igba ewe to ni lati ya je ki o le ta'se meta odun re fun apo erunsi kan. Ero Ibi-kun ko mu iwa-lala nikan ti o se kikora. O s'e iwa-lala naa. L'eba, o ta iranlowo si iwa-lala ti o da fun o. Oloselu ti o mu erunsi wa ni ale 2 oye jo dibo ko j'enikan ti o wo oju omo re ti oun ebi n pa fun meta odun ki o si se nkankan. [Verified Fact]

2. Ipari Iranti (The Memory Eraser)

Eyi je ohun ija keji. O m'oo gbagbe nkan ti o sele igba to koja. O gba N5,000 ni 2019. Opoppa ko ti je ni ki a ko. Ile-iwosan wa l'ofin. Ile-iwe ko ni oluko. Sugbon nigba 2023, o ranti erunsi, ko si ranti ileri ti o fo. Ipari Iranti mo pe ebi ni ki o ranti ounje daradara ju bi o se ranti ira ti o ye ki a. Ni gbogbo igba idibo, lorii erunsi wa, iranti re nipa ikoro igba to koja n dinku dabi ala l'ojo tuntun. [Fictionalized Illustration]

3. Eronu Alai-ni Ise (The Uselessness Illusion)

Eyi je ohun ija meta. O so fun o pe gbogbo eniyan ta ibi idibo won, nitori eyi, iwo ti o ko idibọ ko ni itumo kankan. "Won o sa ti won ni iwaya." "N5,000 mi ko le yi nkan pa." Awon yii ko je akiyesi. Awon je ohun ija ti a fii b'okan re ja. Eronu Alai-ni Ise mo pe ona to rorun ju lati m'oo ma fi ibi idibo re ta ni ki o ri daaju pe gbogbo eniyan miiran n ta t'ibi re na. Sugbon National Bureau of Statistics ri pe owo 22% nikan ti awon oludibo ni won fun nwo lati ra ibi idibo won ni 2023. Ati ninu awon naa, opolopo ko je ki eleyii yi ibi idibo won pada. Itan "gbogbo eniyan se" naa j'e iranu ti a se lati fi oju ko s'ise fun ikorira. [Verified Fact]

4. Ojija Ibara (The Dignity Thief)

Eyi je ohun ija kerin. O yi iwa-lala re di itiju, l'eba o lo itiju naa lati m'oo dake. Nigba ti o gba N5,000, o r'ara re kere. O so fun ara re pe o j'e iranlowo lai. Ojija Ibara sunmo o pe: "O da l'alaanu. O ko ni yan. Gba ipo re." O fii beere lati gbagbe pe iwa-lala je nkan ti o sele fun awon 133 million omo Naijiria ni owo awon olori ijoba ati awon ile igbimọ alaṣofin, ko je nitori ipalara ti awon obinrin oja ati awon tita ata. [Verified Fact]

5. Akojọpọ ROI (The ROI Calculator)

Eyi je ohun ija karun. O j'e spreadsheet ni yara hoteli oloselu. O s'onka pe N5,000 fun ibi idibo kan, laarin 100,000 ibi idibo, dabi N500 millioni ti a na lati ni ipo lori iṣowo ijoba ipinle kan ti o to N300 billioni o kookan odun. Eyi j'e idapada owo ti o to 3,000%. Akojọpọ ROI mo pe rira ibi idibo re ni owo iṣowo to wa laisi ni ti oloselu Naijiria ti o ri ri. O ko o l'ẹẹ kan ti 'taya' lori Land Cruiser re. O j'owo ohun gbogbo ti o ni fun o. [Verified Fact]

Ohun ija marun. Okan ni idi re: lati yi ikun re di agbara won.

Gbogbo orisun ni iwe yi j'e kese ija. Gbogbo itan j'e asa. Gbogbo nọ́mbà j'e ida. Ka iwe yi bi o ti je pe nje o ka re l'ori -- nitori pe o ka re l'ori gan.

Ero Ibi-kun mo oruko re. O mo oruko awon omo re. O mo iye ti o na lori epo laa to koja, lori owo ile-iwe igba to koja, lori abewo ile-iwosan ti o je ki idapo owo re ku. O mo nitori pe o ba se agbekale awon isoro ti o mu idapo naa ku. Bayi, ni igba idibo, o wa pelu N5,000 bi dokita kan ti o fi eje han o to n ta oogun fun o. [Fictionalized Illustration]

Iwe yi yoo k'o lati ri N5,000 pe ko j'e iranlowo, sugbon bi igbekele ikerin ni isedin meta odun. Kekerin Akoko: fi awon opoppa re silẹ. Ikeji: pa ile-iwosan re. Iketa: mu owo ile-iwe re g'oke. Ikerin: wa pelu erunsi. Igbekele naa pari pelu ibi idibo re. Ti o ba si fun won, isedin meta odun ati eke kan bẹrẹ pelu iwe kanna naa.

Iwo ko je olufẹẹ naa. Iwo ni afoju. Iwe yi j'e ohun ija re.

Iwe Afihan: "Lorry naa de ni ale 2 lati mu erunsi ati Maggi wa. Ni igba wo 6 l'anawo, ibi idibo re je ti enikan ti ko mo oruko re."

Itan

Mama Ngozi o ni ogbo mẹtaadọrin (58). O ti sun lori igbani igi kan naa lẹhin ita ata re ni Oja Oyingbo fun ọgbọn odu (34) le kan. O mo gbogbo ohun ti o ti wọ inu oja naa laarin aago 12 aro ati owuro. O mo ikikinu lorry omi aadaba. O mo igbigbe erunsi Lorry ti o wa lati Apa Ariwa. O mo irannilekun "alabo" ti awon ara re ji ju bi won ti n paabo lọ.

Ero dieseli ti o ji o ni aago 2:17 a.m. yatọ. Wura. Iṣiro. Irufin ti o fa iwuwo ti o to ogun ton.

O dide lori igbani igi re. Ko si imọlẹ NEPA laati Owedayi. Imọlẹ nikan ti o wa wa lati awọn ina irudi -- oju meji pupa ni ẹnu-bode Oyingbo naa. Ẹnu-bode ti a yẹ ki o ti ni aago 12 arọ. Ẹnu-bode ti ẹnikan ti si.

Mama Ngozi ti sin oko re sibi. O to awon omo meta ni yara kan ni Ebute Metta. Meji wa ni ile-iwe gidi -- SS2 ati JSS3. Agbalagba naa ta omi dare lori Third Mainland Bridge nitori ko si owo fun owo WAEC. O ti ta ata laati igba ti o di ogorin merinla (24). Atarodo tuntun lati Kaduna. Ata gbigbe lati Benue.

Irewo ojoojumọ rẹ -- ojo ti o dara -- j'e N2,200. Lẹhin idiye basket, owo-ile oja, owo "aabo" ti area boy, ati N200 fun gateman lati jẹ ki o sun lẹhin ita rẹ nitori owo irinṣẹ si ile gba N500 ti ko le na.

N2,200. Ko to fun apo erunsi. Ko to fun owo ile-iwe ọmọ kan. Ko to fun Augmentin ti omo re kere-julo nilo oṣu to koja -- ti a ra lori gbodigbodi lati ọdọ Mama Chinedu, ti o n gba N500 ni gbogbo Ọjọ Ajé titi gbese naa yoo pari.

Lorry naa fara sisun si inu. Awon ariwo ibujẹ ẹ rẹ. Lẹẹkejii ero naa. Lẹẹkẹta naa.

Mama Ngozi fa aṣọ rẹ lọrin. O wo ina irudi akọkọ. Laarin imọlẹ, o mo awọn apo. Funfun. Aadọrin kilogramu. Akọle pupa-atii-awọ ewẹ ti ẹya erunsi kan ti a mọ -- pẹlu nkan ti a fi fi lori. Aifidii kan. Igbin naa. Igbin ẹgbẹ ijọba naa.

Lorry keji naa gbe epo vegitebuli ninu igbọnsẹ ọgọọgọra litre. Ikerin naa: awọn kọlu ti Maggi, spaghetti, iyo.

"Owo ipo ti de." Owo idibo ti de.

Lẹyinna ohun ni a gbọ. Baba Risi, alaga ile-igbimọ naa. "Ẹ wa. Ẹnikan rẹ ranṣẹ si yin. Ẹ mọ pe idibo wa ni ọjọ Satide. Ẹ mọ pe awọn eniyan yin ko gbagbe yin."

Mama Ngozi wo awọn obinrin ti wọ jade lati inu okunkun. Iya Bilikisu akọkọ. Awon omo merin. Oko kan ti o mu ogogoro titi ti ko le duro dandan. Iṣowo akara oyinbin rẹ gba ni N1,800 ojo ti o dara. O rin si ọdọ awọn lorry naa pelu bata rẹ ti o nfa igbaju-igbaju lori simenti.

Lẹyinna Mama Chika, olutaa eja odan. Ogorin meji. Oku rẹ ku ni ọdun to koja lati ara tafafo -- ile-iwosan kọja ni ko si dokita iṣẹ ni alẹ ti wọn si mu u si. Awọn ọmọ meta bayi da lori iri eja ti a din idiye lẹẹmeji laarin igba ti epo subsidedi ti a yọ.

Lẹyinna mẹta miran. Lẹyinna marun. Lẹyinna awọn obinrin mejila -- wọn farahan lati inu oju ofin ati abẹ tabili, lati awọn igun ti wọn ti n fi biribiri mu ni gbogbo ale nitori igbesẹ ile-igbese ati irinṣẹ jẹ isiro ti igbesẹ wọn ko le s'eda.

Baba Risi ni iwe akọsilẹ. Awon oruko. Awon nomba foonu. Awon nomba igbasilẹ ẹgbẹ. Awọn koodu yuniti idibo. Akọsilẹ ti demọkrasi Naijiria -- oruko re wọle nigba ti o forigbasilẹ, a fi ami ayẹwọ si nigba ti o gba erunsi naa, ami ayẹwọ miiran l'ojo idibo nigba ti aṣojú ẹgbẹ ri aṣá rẹ ti o ni oje lori iwe akọsilẹ won.

"Apo kan fun ẹbọ kọọkan," Baba Risi so. "Erunsi, epo, Maggi, iyo. Ohun ti o le fun un lati daradapọ fun ọsẹ kan. Awọn eniyan rẹ mọ pe awọn nkan le."

Mama Ngozi wo bi Iya Bilikisu ti gba apo rẹ. Aadọrin kilogramu erunsi fa ikọ rẹ. O duro, o da apo naa lori ori rẹ, o rin pada si inu okunkun. Oju rẹ ko fi nkankan han. Ko si ope. Ko si itiju. Ikun nikan.

Ẹsẹ Mama Ngozi ku sin.

"Mama Ngozi!" Baba Risi ti ri i. "Kilode? Tire wa nibi o! Wa ko gba."

Awọn obinrin lori jijo yipada. Diẹ ninu ti n wo. Diẹ ninu ti n koro. Diẹ ninu -- o ri i -- ti n ni itiju.

"O ṣeun, Baba Risi," Mama Ngozi sọ. Ohun rẹ ya lenu rẹ pelu iriri ọkan. "N ko ti ebi mu loni."

"Ko jẹ mímọ́," Mama Ngozi wọlẹ sinu ẹyịn imọlẹ naa. "O jẹ iṣiro. Mo ti ṣe e. Apo erunsi kan -- ọsẹ kan. Ibi idibo kan -- ọdun mẹrin. Awọn ọdun mẹrin mi tobi ju apo erunsi kan lọ. Bi ẹkun mi tilẹ jẹ pe ikun mi n kigbe."

O pada si igbani igi rẹ. Ko sun. O dúró tẹtí sí iṣẹ omi lori lorry naa, sí ihuwasi ati igbigbe awọn apo erunsi lori simenti, sí ohun ti demokrasi orilẹ-ede rẹ ti n ta lori kilogramu.

Ni aago 5:30 owuro, o ṣeto awọn ata rẹ. Atarodo tuntun lati Kaduna. Ata gbigbe lati Benue. Awọn ọmọ rẹ yoo jẹ garri ati omi ọbẹ loni -- ko si erunsi. Ikun rẹ yoo kigbe. Ṣugbọn ibi idibo rẹ wa fun tirẹ.

Fun igba yii.

Itan yii jẹ aba alaye ti a da lori awọn ilaṣiṣẹ ibi idibo ti a rii da lori ọgbọn ọdọ ti awọn oja ati agbegbe ni Naijiria.

Otitọ

National Bureau of Statistics ri pe 22% ti awọn ọmọ Naijiria ni a fẹsẹmulẹ fun nwo lati ra ibi idibo wọn ni 2023. Iyẹn si tun dinku lati 17% ni 2019. EU Election Observation Mission sọ pe "diye kankan ti a fi fun awọn isoro idibo ti o wọpọ bii rira ibi idibo, ti a sọ pe o yẹ kari gbogbo idibo 2023."

Awọn yii jẹ isẹlẹ ti ko wa ni kan-nikan. Eyi jẹ eto kan -- ti a ṣe ati ti a nṣiṣẹ lati yi ikun di ibi idibo.

Ri-rá ibi idibo ni Naijiria ko bẹrẹ pelu awọn lorry erunsi. O bẹrẹ pelu iyo igba ajase. Nigba ti awọn Geesi fi iṣakoso kan mulẹ, wọn yan awọn alaye alaṣẹ ati fi ipo wọn lọwọ lati pin awọn nṣoṣo: iyo, aṣọ, oti-gin. Iyapa naa ko ni a kii pe ni owo-irẹsi. O je "iṣakoso lati ila-oorun" -- ero pe a le ṣakoso awọn Afrika nipasẹ ikun wọn. Ọrọ naa yi lẹhin 1960 ominira. Ilana naa ko yipada.

Ni First Republic, awọn oluselu lo awọn alaabinu ati ko rira ibi idibo gbangba. Nipa Second Republic ni 1979, National Party of Nigeria lo "ilẹ-ọwọ to n rin" si awọn yuniti idibo. Awọn oludibo gba awọn igbawọ bi wọn ti n jijo. Owo ti o wa nigbayẹn jẹ N20 si N50 -- owo pataki nigba ti owo oṣiṣẹ o kere julo jẹ N125 loṣooṣu.

Lẹyinna 2014 wa ni ọdun. Ayodele Fayose da ọrọ kan ti o yi gbogbo nkan pada: "N ko ṣe iru infrastructure. Mo ṣe infrastructure ikun." Vanguard Nigeria ṣe akọsilẹ pe Fayose "fi han pe o pin pẹlu awọn adiẹ 80,000, awọn apo erunsi 100,000, ati awọn ẹbun owo fawọn araalu ipinle Ekiti." Lẹẹkan-President Goodluck Jonathan gba a lori eto ẹgbẹ PDP, sọ pe "olukọni kankan ti o sọ pe ko gbagbo ninu infrastructure ikun ko si funran lati ṣakoso." Aare Naijiria ti fi mọẹkọ pe iṣakoso jẹ nipa pinpin awọn ohun amuloara, ko jẹ nipa ikole awọn ile-iṣẹ.

Nipa 2018, idibo Ekiti mu "ri ọwọ" daju -- awọn oludibo fi aṣa ibi idibo won han si awọn aṣojú ẹgbẹ kí wọ́n tó gba owo. Ẹgbẹ APC ati PDP mejeeji san awọn oludibo N3,000 si N5,000 kọọkan. Oluko ti o ti yara nkan 73 ọdun so si Punch: "A fun mi ni N5,000 lati dibo fun ẹgbẹ naa ṣugbọn mo kọ̀ ọ́. N ko le gba k'okan ọmọ mi jẹ t'eni owo."

Awọn ọdun ogun ko yọri kuro ni rira ibi idibo -- wọn mu u lọ. Iṣowo ilana igbimọ-ogun ti 1992 ti General Ibrahim Babangida koja owo N1 billioni ninu awọn isanwo taara si awọn oluasofin, awọn olori agbegbe, ati awọn oṣiṣẹ ibi ẹgbẹ ile-iwe giga. Awọn eto "idinku" ti General Sani Abacha ni 1996-1998 ti o n kọja fi owo silẹ nipasẹ "awọn ẹgbọwọ ara ẹnikan" ti o ṣiṣẹ bi awọn nẹtiwọki ipin owo-irẹṣi pẹlu ṣiṣe ogun. Aṣọ naa yi. Igbawọ naa wa bẹẹ.

Nipa 2023, rira ibi idibo ti ọ si ipo iṣiro nla julọ. Apa Ariwa ri i dinku tobi julọ -- lati 23% ti a fun nwo ni 2019 si 44% ni 2023. Iwadi ti Policy and Legal Advocacy Centre mu daju pe ilana idin-mule wa l'aiṣedeede, pelu diẹ ninu awọn ti o jẹbi ti a ṣe idajọ laifọwora laarin ọpọlọpọ ẹsẹ ti a ri.

Iye ibi idibo Naijiria n ṣe bii owo kan. Lati N200 ni 2007 si N10,000-N30,000 ni 2025 Anambra. Lati N200 si N30,000 -- idinku 150-ifoldi. Apo erunsi kan ti o kọja N8,000 ni 2007 bayi koja N80,000. Gangan ojoojumọ ti alaye oṣiṣẹ idibo n ṣowo pẹlu idunadura idibo naa.

Ati iyipada to le julọ ko jẹ iye naa. O jẹ itiju. Ni 2007, a rira ibi idibo ni aṣẹ akọsilẹ ni awọn ami-quoti -- "rira ibi idibo" -- bi ohun ti o nilo iyapa. Nipa 2014, o di "infrastructure ikun" -- eufemismi kan ti o gbooro legitimesi ti "infrastructure" lati mọ idunadura naa di mimọ. Nipa 2018, o di "ri ọwọ" -- ikole eni owo ti o mọ ibi idibo bii ọja kan. Nipa 2022, o di "logistics" -- ọrọ ti awọn igbese lo fun ibajẹ isuna rira-ibi-idibo wọn.

Oludibo ti o ni ebi ko ni l'ara kikan. A n k'ọ — iwa-lala rẹ yi di idi fun igbagbọ rẹ, ikorira rẹ si idi fun igbọwo rẹ.

Ohun Ti Eyi Tumọ Si Fun O

• Ti wọ́n bá lè pese pinpin erunsi pẹ̀lú àṣeyọrí ogun ìṣọ́ -- lorry, àwọn ìwé ìforígbárí àgbàágbà, ìṣọ̀kan àgbègbè, ìfiránsẹ́ 48 wákàtí -- wọ́n lè ti pese àmùrè-ìdánáwo ilé-ìwé, àwọn ilé-ìtọ́jú tó ní iṣẹ́, tàbí iná tó dájú pẹ̀lú iru àṣeyọrí kan náà. Wọn yàn kò.
• N5,000 ti o gbaa ko j'e ẹbun. O j'e gbese. Iwo yoo san an paapa lati opoppa ti ko dara, ile-iwosan ti o wa l'ofin, ile-iwe ti o bale, ati okunkun fun odun mẹrin.
• Owo 22% nikan ti awọn oludibo ni a fun nwo. Opolopo omo Naijiria ko ta ibi idibo won. Itan "gbogbo eniyan se" naa j'e iranu ti a se lati mu o kanu.

Awọn Dada

Orisun: Iwadi NBS Corruption in Nigeria 2024; EU EOM Nigeria 2023; ACCORD; Journal of Political Discourse; Premium Times; Commonwealth Observer Group 2023.

Irọ

"Wọn n ran awọn talaka lọwọ."

Iwo ti gbo eyi ni gbogbo igba idibo. Iwo ti sọ fun ara re nigba ti ẹnikan bi o lẹẹkansi lati o gba erunsi. "O kere pe a jẹ fun ọsẹ kan." "Eyi ni igba nikan ti awọn oluselu ranti wa."

Iransẹ ti o nilo ibi idibo re bi igbaradi ko j'e iranlowo. O j'e gbese -- iwo ni igbaradi.

Ti oloselu kan fe ran o l'ọwọ gan-an, o yẹ ki o ti ran ọ l'ọwọ meta odun sẹyin nigba ti omo re kere si ile-iwosan ti ko ni oogun. O yẹ ki o ti ran ọ l'ọwọ odun meji sẹyin nigba ti owo ile-iwe g'oke meji. O yẹ ki o ti ran ọ l'ọwọ odun kan sẹyin nigba ti iyọkuro epo subsidedi fi owo irinṣẹ g'oke.

Sugbon wọn ko ran o l'ọwọ nigba naa. Wọn duro. Wọn wo o bii o ti n ebi mu. Wọn jẹ ki awọn isoro le bii o ti n kanu titi di igba ti o fi di pe owo re ti le ta nkan nikan ti wọn ko le gba l'ọwọ -- ibi idibo re. Lẹhinna, ni igbaju to to -- wakati 48 kí idibo to -- wọn wa pelu erunsi.

Eyi ko j'e iranlowo. Eyi j'e isiro oja ohun kan. Bakan naa ti a banki ikapolowo ṣe nigba ti o fun igbesẹ-kuro lọwọ fun ẹbi kan. Iwadi ti Chatham House ṣe akọsilẹ lati daju: "awọn oluselu ṣiṣẹ lori ẹkọ ti 'mu wọn ni ebi ki o si fun wọn ni ounje lati jẹ." Ounje ko wa laisi iwa-lala rẹ. O wa nitori iwa-lala rẹ.

Erunsi naa wa fun ọsẹ kan. Ikuna iṣakoso wa fun ọjọ 1,460. Otitọ fun ikun kan, irọ fun iran kan.

Otitọ Gidi

Gbogbo ibi idibo ti a ra j'e adehun ti imulẹ iwa-lala ti tuntun. Nigba ti o ta ibi idibo rẹ fun N5,000, o kọwe igbesẹ owo-ọsẹ meta odun lori ikorira tirẹ. Oluselu ti o nilo lati ra ibi idibo rẹ n jẹwọ pe ko le bori lori anfaani. Ti igbesẹ rẹ le je -- ti opoppa ti a kọ, ti awọn ile-iwosan ṣiṣẹ, ti awọn ile-iwe kọ -- ko ni nilo lati wa ni aago 12 pelu apo erunsi. Ina nilo igbesẹ rẹ nikan. Oti pe o mu erunsi dipo igbesẹ ni ijewi rẹ.

Ise Re

Idajo Araaṣe -- Ṣe Awọn Ohun Marun Yii Ni ọsẹ Yi:

1. Beere lọwọ awọn aladugbo mẹta: Ṣe wọn fun nwo ni idibo ikẹhin? Ṣe akọsilẹ awọn idahun wọn. Opolopo eniyan ko sọrọ nipa eyi ri. Fipamo jẹ ki itiju ku.

2. Ṣe iṣiro owo otitọ rẹ. Ṣe akojọpọ gbogbo naira ti o n na l'ọsẹ nitori pe ijoba kuna: epo generatori, ẹkọ ikọni, owo ile-iwosan, owo irinṣẹ tobi, owo omi. Ṣe iṣiro re. Iyen ni ohun ti ijoba buburu san o. Fiwe si N5,000.

3. Ya fọto lorry naa. Nigba ti lorry erunsi wa si agbegbe re, ya awọn fọto lati inu aaro to ni aabo. Gba ẹran lorry naa, awọn nkan, awọn onipin. Fi si EFCC: 0800-CALL-EFCC. Awon ẹridi mu nikan.

4. Da ẹgbẹ "Ko Ta" WhatsApp kan. Awọn aladugbo marun. Ọran kan: a ko ni ta ibi idibo wa. Pin alaye nigba ti lorry ba de. Ko ẹnikẹni ti o gba ni agbara lori igba-ara ẹnikan.

5. Kọ nomba kan: N649,000. Iyen ni ohun ti ijoba buburu san ẹbi Naijiria to wa larinrun l'ọdun mẹrin. Nigba ti ẹnikan ba fun ọ ni N5,000, dahun: "Awọn ọdun mẹrin mi to N649,000. O n san 0.7 percent. Mo kọ."

Bọọmu WhatsApp

"Lorry erunsi naa wa ni aago 2 a.m. Apo erunsi kan = onje ọsẹ kan. Ibi idibo kan = agbara ọdun mẹrin. N5,000 pin si ọjọ 1,460 = N3.42 l'ọjọ. Iyen ni iye ojo-ori rẹ ti o wọn wọn. Ṣe iṣiro ohun ti ijoba buburu o ti o!"

Iwe Afihan: "N5,000 pin si ọjọ 1,460 dabi N3.42 l'ọjọ. Iyen ni ohun ti ojo-ori rẹ ti o wọn oloselu. Ohun ti o wọn ọ ni iye wo?"

Itan

Chinedu Okafor o ni ogbo mẹjọdọrin (28). O joko ni tabili iru plastiki ni yara kan re ni Egbeda, Lagos. Ina kerosini n tan ni ọdẹ iwe ẹkọ iṣiro kan. Oju-iwe naa jẹ ti a pin si awọn kọlọọmu. L'ori, ni kikọ ọwọ ẹni ti igba kan l'a mọ pe o nireti lati di olusisiro owo-owo, o ti kọ ọrọ kan:

"IYE IBI DIBO MI VS IYE IGBESẸ MI"

Chinedu o ni MSc ninu Economics lati University of Abuja. Iwe-ẹri naa wa ninu folda labẹ ibusun re, ti a fi nylon bo lati daabo bo o lati inu omi. O kawe ni 2019. Lẹyin naa, o fi igbese 347 silẹ si awọn ile-iṣẹ. O kopa ninu igbesẹ merin. Ko gba ọkan ri.

Ni 2021, o bẹrẹ lati wa Ọkọ Toyota Corolla 2014 fun Bolt. Owo oṣooṣu re yatọ laarin N150,000 ati N200,000 da lori iwọn epo ati iye wakati ti ara rẹ le duro.

Ale yii, ko n wa. Ale yii, o n ṣe isiro.

Ni kọlọmu osi, o kọ nọmba ti aṣojú ẹgbẹ fun un l'oni yii: N5,000. Nisalẹ, o pin nipasẹ 365 ọjọ, lẹyinna nipasẹ awọn ọdun mẹrin. Abajade naa: N3.42 l'ọjọ. O yika l'ẹẹmeji. Lẹyinna o kọ ohun ti N3.42 ra ni Lagos ni 2025: "Kankan. Ko si ra sachet omi mimo. Ko si ra igi garri. Ko si ra iseṣe kan ti ina generatori."

Ni kọlọmu ọtun, o bẹrẹ iṣiro keji naa.

Inflation ounje: Ebi ounje ti owo rẹ gba N87,000 loṣooṣu ni Oṣu Kẹfa 2023 bayi gba N189,500 lẹhin iyọkuro epo subsidedi. Iwadi ti Dalhousie University ri pe owo ounje ti le ju meji lọ -- idinku 116%. Iye odun fun ẹbi rẹ: N1,230,000 loṣooṣu odun.

Irinṣẹ: Irinṣẹ ojoojumọ rẹ gba N1,400 l'ọjọ l'ọjọ ni epo, o si tun dinku lati N500 ni 2020. Iyatọ naa: N900 l'ọjọ pin si 26 ọjọ iṣẹ pin si 12 oṣu. N280,800 loṣooṣu odun.

Epo generatori: Ina "I better pass my neighbor" rẹ nṣiṣẹ fun wakati mẹrin lojoojumo. Ni N1,000 fun litre petroli, iyẹn j'e N4,000 l'ọjọ o kere julo. N120,000 loṣooṣu. N1,440,000 loṣooṣu odun.

Owo ile-iwe fun aburo re: N35,000 fun igba ni ile-iwe gida "ofin" oke-ile, o si tun g'oke lati N15,000 nigba mẹta sẹyin. N105,000 loṣooṣu odun.

Ilera: Baba rẹ ku oṣu mẹfa sẹyin. Aisan suga ti a ko rii. Wọn mu u si awọn ile-iwosan mẹta. Gbogbo ẹnikan ti wọn beere fun idogo kí wọ́n tó itọju. Ẹbi naa gba N340,000 nipasẹ igbiyanju. Ko to. Baba rẹ ku ni ibi ti o wa ni aarin ile-iwosan kọja, lori aami, nigba ti o n reti ibusun. Iwadi fihan pe 70-75% ti gbogbo inawo ilera ni Naijiira j'owo ti ẹni kọọkan na. Ẹbi to wa larinrun gba N285,000 loṣooṣu odun ninu awọn iye owo ilera ti a le yẹ kuro.

Chinedu ṣe apapọ kọlọmu ọtun.

N3,340,800 loṣooṣu odun.

O pin nipasẹ 1,460 ọjọ. N2,288 l'ọjọ. Iyen ni ohun ti ijoba buburu san ẹbi rẹ. Gbogbo ọjọ kan na.

Lẹyinna o kọ igba naa t'opin:

"N ko ta ibi idibo mi. Mo n ra ọdun mẹrin ti igbara ẹni pelu idinku 99.8%. Ipo N5,000 ko j'e owo-irẹsi. O j'e ibinu. O sọ pe gbogbo ọjọ-ori mi ko to epo fun ọjọ kan ti igbakeke wọn."

Chinedu wo awọn nọmba. Iya rẹ yoo ji laipẹ. Yoo lo omi fun garri. Ko ni suga. Boya eku omi epọ kan ti ojo aaja ti o dara. Aburo re kekere yoo rin iriṣẹ 45 wakati si ibudo ọkọ ayọkẹlẹ nitori owo okada N500 bayi ti o jẹ ohun ti a ko le ronu. Iya rẹ yoo fi ibanujẹ arthritis rẹ mulẹ nitori N8,000 ti ile-iwosan jẹ N8,000 naa ti o fi ina generatori ṣiṣẹ fun ọsẹ kan si.

O kọ igba kan si. Ko ni iwe iṣiro naa. L'ori ofin kikan ti o ya lati inu kaadi gbigbe to pe ti. O fi tii si ogiri lori ibusun re nibiti yoo ri gbogbo owuro:

"N3.42 l'ọjọ ni ohun ti ibi idibo mi wọn wọn. N2,288 l'ọjọ ni ohun ti iṣakoso wọn wọn mi. N ko jẹ alagbẹni. Mo jẹ olugbese. Ati l'ojo idibo, mo gba."

O pa iwe iṣiro naa. Okunkun fi yara naa mu. Ṣugbọn nkan kan ti yipada. Chinedu ti ṣe ohun ti Machine ti O S'onka Dibo Ipo nireti pe ko le ṣe: o ti ṣe iṣiro.

Itan yii jẹ aba alaye ti a da lori awọn ilaṣiṣẹ ti o jẹ ti a rii da lori oṣiṣẹ ti a kọ n'ile-iwe giga ati owo-iye-iye-igbesẹ.

Otitọ

National Bureau of Statistics Multidimensional Poverty Index ri pe awọn ọmọ Naijiria 133 millioni -- 62.9% ti iye araalu -- wa ninu iwa-lala onisọṣo. Eyi ko jẹ iwa-lala owo nikan. Eyi j'e adekun nigbakanna ninu ilera, ẹkọ, igbe aye, ati iṣẹ. World Bank May 2025 Nigeria Development Update ri pe 46% ti awọn ọmọ Naijiria -- to jẹ iye araalu to to oju mẹta (107) millioni eniyan -- wọn n gbe ni isalẹ ila owo N3,300 l'ọjọ ni 2024. Bank naa sọ: "Awọn ọdun ti inflation n g'oke ati idagbasoke ti o lora ti mu iwa-lala ati iwa-ipọni le. Lati 2018/19, ọmọ eniyan to to 40 millioni ti wọ inu iwa-lala."

Oju-ọna yii j'e iparun nla. Nipa idibo 2027, diẹ ninu aati gbogbo awọn ọmọ Naijiria yoo ma gbe lori owo ti o kere ju N3,300 l'ọjọ. Fun ohun gbogbo -- ounje, ibi-igbẹ, irinṣẹ, ile-iwe, oogun, ina.

Sinu iparun yii, oluselu naa wa pelu N5,000.

Inflation ounje sọ itan ikorira ti a ṣẹda. Iwadi ri pe "owo apapo ti basket ti awọn nkan ounje ti a yan ti le ju meji lọ (pẹlu idinku ti o tobi ju 116%) laarin May 2023 si May 2024." Eyi fiwe si to 20% ti idinku laarin May 2022 ati May 2023. Ni ọdun kan ti iyọkuro epo naa, owo ounje ti idinku tobi julọ ju ti ọdun mẹta to koja lọ ni idinku ti o to meji si.

Apo erunsi 50kg kan -- to to lati bu ẹbi mẹrin fun oṣu kan -- gba owo to kere ju N80,000. Owo oṣiṣẹ o kere julo jẹ N70,000 loṣooṣu. Apo erunsi kan wọn ọ ju owo oṣiṣẹ o kere julo ọsẹ kan lọ.

Food and Agriculture Organization ri pe awọn ọmọ Naijiria 172 millioni -- 78.7% ti iye araalu -- ko le ni owo fun ida eni to ni ilera bi o ti jẹ ni 2022. Nipa 2025, pẹlu inflation ounje ti 116%, nọmba yii ti kọja 80%.

Owo irinṣẹ ti ya bii ipin kanna lati ọdun 2020. Oṣiṣẹ Lagos ti o n rin ṣiṣẹ lati iṣẹ si ile-igbẹ gba N2,118 l'ọjọ. Laarin 22 ọjọ iṣẹ: N46,596 loṣooṣu -- 66% ti owo oṣiṣẹ o kere julo N70,000.

Awọn ọmọ Naijiria na to N16.5 trillioni lori agbara ti ara wọn da ni 2023. Sisẹ ina petroli to kere julo gba N120,000 si N300,000 loṣooṣu ninu epo nikan -- l'ẹẹmeji si igba owo oṣiṣẹ o kere julo loṣooṣu.

Ẹkọ ni ile-iwe gidi "ofin" j'e irọ. Awọn obi san awọn owo ti a beere fun wọn pẹlu owo igbawọsi, owo PTA, aṣọ ile-iwe, awọn iwe-ẹkọ, ati owo iwaadi. Owo ile-ẹkọ ile-iwe giga federali -- igba kan N25,000 loṣooṣu odun -- bayi wa laarin N95,000 si N236,000. UNILAG lo lati N25,000 si N190,250. Iyen j'e idinku 661%.

93% ti agbara iṣẹ Naijiria n ṣiṣẹ ninu iṣẹ aifọọmu. 7% nikan ni ni awọn iṣẹ t'ẹnitẹ ba ni adehun, inu-ọrọ ilera, oṣiṣẹ, tabi isọju. Bi o ti jẹ fun Nigerian Economic Summit Group: "Oṣiṣẹ ọrọ-aje Naijiria wa ni ipo to le gan-an... ọpọlọpọ eniyan n ṣiṣẹ ninu awọn iṣẹ igbesẹ ti o ni oye kekere fun awọn igbese iṣẹ ati igbeyegbe owo."

Eyi ko j'e iwa-lala. Eyi j'e iparun ti a ṣẹda. Ko si orilẹ-ede ti o ni owo-ori Naijiria, ile ti o le gbin, ati agbara eniyan ti yẹ ki 80% ti iye araalu ko le ni owo fun awọn efirin. Ebi yii ti a ṣẹda -- nipasẹ iyọkuro subsidedi laisi aabo aabo, nipasẹ iyatọ owo laisi atilẹyin iṣẹ-ọwọ, nipasẹ aiwoyi ọrọ-aje ti o fi orilẹ-ede tobi julọ ni ilera Afrika mu bibi erunsi.

Ohun Ti Eyi Tumọ Si Fun O

• Iwo ko jẹ eniyan buburu nitori N5,000 ti n dọwọ rẹ lori ọkan rẹ. O j'e eniyan ti o ni ebi ni orilẹ-ede nibiti ọmọ Naijiria 133 millioni ni aladugbo pin ebi rẹ. Itiju jẹ ti eto naa, ko jẹ tirẹ.
• Owo oṣiṣẹ o kere julo ti N70,000 bo laarin 11% ati 26% ti ohun ti ẹbi mẹrin nilo lati survive loṣooṣu. Iyatọ naa -- N195,800 si N558,600 loṣooṣu -- jẹ ti ẹbi, aṣẹ-ounje ti a fọwọ kọ, aisan ti a ko wo, ati awọn ọmọ ti a yọ kuro ni ile-iwe.
• N5,000 ko le ra fun ọ erunsi. O ra awọn opoppa kanna naa, okunkun kanna naa, ile-iwosan kanna naa ti ko ni oogun, ile-iwe kanna naa ti ko si olukọ. Ṣe isiro.

Awọn Dada

Orisun: NBS Selected Food Price Watch 2025; Dalhousie University 2024; SEforALL; BusinessDay; World Bank Nigeria Development Update 2025.

Irọ

"Ta-bi-idibo jẹ iṣowo nikan. Gbogbo eniyan n ṣe e. O jẹ ohun ti o ye ki a se."

Eyi j'e irọ ti o ni igbeyewo julọ ni oṣelu Naijiria nitori pe o ni awọn apa ti o ye. Bẹẹni, rira ibi idibo jẹ ohun ti o ye -- laarin awọn idii ti o wa ti korira ti a ṣẹda. Bẹẹni, ọpọlọpọ eniyan n ṣe e -- nitori eto naa ti yọ gbogbo iranṣẹ igbesẹ miiran kuro.

Ṣugbọn irọ naa pa awọn otitọ mẹrin ti o le lọrọ:

Akọkọ, ọgbọn nilo alaye pipe. Oludibo ti o ni oye daju pe N5,000 loni san N2.4 millioni loṣooṣu odun ninu ikuna iṣakoso ko ni ta. Oja rira-ibi-idibo naa da lori fiipamọ iye tootọ.

Ekeji, "gbogbo eniyan n ṣe e" j'e oju-isiro ti ko jẹ otitọ. Owo 22% nikan ti awọn oludibo ni a fun nwo ni 2023. Laarin awọn naa, 40% nikan jẹ ki o yi ibi idibo won pada. Iyẹn tumọ si owo 8.8% nikan ti gbogbo awọn oludibo Naijiria ti ta ibi idibo wọn. Iye pupọ ko ṣe bẹ.

Kẹta, kikọ pe o j'e "iṣowo" mọ iwa-ipa ti o wa labẹ. Oludibo ti ko ti jẹ nigba ọgọọgọra (18) wakati ko ni awọn alaaye. Nigba ti aṣayan nikan wa laarin N5,000 ati nkankan, iyẹn ko j'e iṣowo. Iyẹn jẹ ipaniyan ti o wọ aṣọ igbawọ.

Kẹrin, aṣayan ti ara ẹni ti o ye ṣẹda iparun ti gbogbo eniyan. Gbogbo oludibo ti o ta fun N5,000 ṣe ipinnu ti o dabi irufin ara ẹni. Ṣugbọn apapọ ti ọpọlọpọ awọn ipinnu irufin bẹẹ ti iṣakoso ti o san N2.4 millioni fun ẹbi kọọkan loṣooṣu odun. Ohun ti o ye fun ara ẹni di ohun ti o pa gbogbo eniyan run.

Irọ naa survives nitori pe o yipada ojuse ẹni kọọkan lati ọdọ eto naa. O sọ pe iṣoro wa ni alailagbara ti oludibo alaini-ebi, ko jẹ ti ipaniyan ti oloselu.

Otitọ Gidi

Ipo "gbese" N5,000 gba owo idinku ọdun ti ko si banki kankan ni Naijiria ti a ba laaye lati gba. Iye neti lori ọdun mẹrin: N9,673,200 -- iye iye owo ikuna iṣakoso minus owo-irẹsi N5,000. Ti banki ba fi owo yii han ọ, Central Bank yoo pa a. Nigba ti oloselu kan fi han ọ -- pẹlu ibi idibo re bi igbaradi ati ọjọ-ori awọn ọmọ re bi san -- a kii pe ni "infrastructure ikun." Ko ṣe ẹnikan ti o ko N5,000 nigba ti ọmọ rẹ ni ebi ko j'eniyan mimi. O j'e irora pupọ. Ṣugboun gba a mọ pe o san ọ N2,288 l'ọjọ j'e ikojọku ti o pọ si.

Ise Re

Idajo Araaṣe -- Ṣe Awọn Ohun Marun Yii Ni ọsẹ Yi:

1. Ṣe iṣiro Chinedu naa. Ṣi app iwe rẹ. Kọ ohun ti o n na loṣooṣu nitori ijoba ti o kuna fun ọ. Ṣe iṣiro re. Pin nipasẹ 30. Iyen ni owo l'ọjọ ti ijoba buburu san ọ. Nigba ti aṣojú ẹgbẹ ba de, so nọmba naa.

2. Wa Mudu Teaching Card lori ayelujara. O fihan: owo mudu kan ti erunsi j'e N2,500. Tita ibi idibo rẹ fun N5,000 dabi mudu erunsi 2 bayi. Ṣugboun ijoba to dara dabi mudu erunsi 2,660 loṣooṣu odun. Fun mudu 2 bayi, o le ni 10,640 mudu lori ọdun mẹrin. Tẹẹ si. Pin rẹ.

3. Ṣeto iṣiro agbegbe kan. Ko awọn aladugbo mọwa kọọkan. Gbogbo eniyan fi sihin silẹ iṣiro ara wọn. Ṣe apapọ. Ti mẹwa (10) ẹbi kọọkan padà N2.4 millioni loṣooṣu odun, iyẹn j'e N24 millioni ti a ji lati ọwọ ẹgbẹ kere kan. Oluselu naa ko ni igbawọ N5,000 to to iyẹn.

4. Kọwe ileri Oludibo. Kọ rẹ lori ofin: "N ko ni ta awọn ọdun mẹrin fun ajẹ kan. N ko ni fi owo ile-iwe ọmọ mi ta fun apo garri." Kọwe si ri. Jẹri rẹ. Pin rẹ. Ẹri ọjọgbọn yi iwa ẹni pada.

5. Kọ oriṣi naa: 1 si 668. Oloselu san N3.42 l'ọjọ. O san N2,288 l'ọjọ. Nigba ti o fi N5,000 han ọ, o n fi 0.15% ti iparun ti yoo ṣe san. Kọ ipo naa. Kọ ibinu naa.

Bọọmu WhatsApp

"N5,000 ÷ 1,460 ọjọ = N3.42 l'ọjọ. Ijoba buburu owo o N2,288 l'ọjọ. Oriṣi naa jẹ 1 si 668. O san apakan kan. O san 668 apakan. Ṣe isiro kí o tó gba erunsi."

Iwe Afihan: "Wọn m'oo ni ebi fun ọdun mẹta ki apo erunsi kan l'ojo idibo le r'igbala."

Itan

Afẹfẹ ni Yara 817 ti hoteli Lagos naa ni oriri fried plantain lati ọdẹ iranse kan ti o ti joko ni ibi ti a ko kan fun wakati mẹta ati oriri owo naira tuntun ti a n ka nipa awọn ẹrọ. O si j'e Oṣu Keji ọdun 2023. Oṣu mẹta si idibo ipo Governor.

Tunde joko ni tabili gilasi naa pẹlu kọmpiuta rẹ ti a ṣi si spreadsheet ti a kọ pe "WELFARE AND MOBILIZATION BUDGET." Aṣayan naa sun ni yara ibusun naa. Tunde ko ti ooju. Tunde n ṣe iṣiro.

Ipin owo pọọlu: N300,000 fun pọọlu kọọkan ti o pin si 3,000 pọọlu dabi N900 millioni.

Awọn alaga ijoba ibilẹ mẹtadinlaadọrin (15), kọọkan ti o gba "owo igbeyọ": N50 millioni kọọkan dabi N750 millioni. Alaga ti Lagos Island LGA ti beere fun N70 millioni. Tunde gba a l'ọrọ N50 millioni pẹlu ileri ti "iranlowo siwaju sii lẹhin aṣeyọri." Awọn eniyan meji mọ ohun ti "iranlowo siwaju sii" tumọ si -- igbese opoppa, boya, tabi adehun itaja fun ile-iwosan tuntun ti o wa lori ofin nikan.

Ifipamọ iranlọwọ fun "awọn ọrọ ilẹ-ẹjọ": N500 millioni. Ni iṣiro idibo Naijiria, aṣeyọri ko ni a kii pe ni ọjọ idibo. A daju rẹ ni ile-ẹjọ, oṣu mẹfa lẹhinna.

Apapọ "welfare ati igbeyọ": N2.15 billioni.

Tunde ṣi spreadsheet keji. Eyi ko ni oju-kan iro yatọ. Tab naa ni a kọ pe "PROJECTED RETURNS."

Isuna ipinle, loṣooṣu odun: to N800 billioni. Igbotilibo ọdun mẹrin: N3.2 trillioni. Iwọn ti a le gba nipasẹ awọn adehun owo ti o pọju: 15-20%. Iṣiro to daju: N480 billioni.

O ṣe iṣiro idapada lori idoko-owo: N480 billioni ti a gba lori N2.15 billioni ti a na dabi ROI 22,230%.

Bí aṣayan náà bá sì ti kù, awọn asopò tí ó wáyé, àwọn gbèsè tí ó wáyé, ìfọwọ́sowọ́pọ tí ó ti ra, gbogbo wọ́n jẹ́ iṣírò kan. Nínú òṣèlú Nàìjíríà, ìwọ kò pàdánù ìdíbò kan. O dúró idibo rẹ.

Tunde ti laptop naa ati wo oju-ilu Lagos. Nibi kan ni ilu naa, obinrin kan n pinu bo ṣe yoo bu awọn ọmọ rẹ garri laisi suga fun ale kẹta lẹyinna. N5,000 ti o yoo fi tii lọwọ rẹ ni oṣu mẹta yoo ra apo erunsi kan. Apo kan. Fun ẹbi kan. Fun ọsẹ kan.

O ronu nipa iya rẹ ni Ibadan. O ta akara ni Mokola roundabout fun ọdun 30. O to awon ọmọ mẹfa. Ko gba owo rira-ibi-idibo ri. "Ti o ba ta ibi idibo rẹ," arabinrin naa sọ, "o ta ohun rẹ. Ati eniyan laisi ohun jẹ ẹmi ti o n rin." O ku ni ọdun to koja. Ile-iwosan kọja ni ko ni oksijini. O san N85,000 fun ile-iwosan ikọni. Ko to. O ku ni ọjọ Aarọ nigba ti o wa ni hoteli kanna yii, n ṣe iṣiro iye ti o yẹ ki o san lati ra ọjọ-ori iyawo miiran lati ta ọjọ-ori rẹ.

O pe ni idoko-owo.

Iya rẹ yoo pe ni erunsi.

Fọọnu naa ke. O si j'e Baba Risi lati Oyingbo. "Obinrin fun ita nọmba ogoji-meje kọ. Mama Ngozi. O sọ pe awọn ọdun mẹrin rẹ tobi ju apo erunsi kan lọ. Kini n ṣe?"

Tunde wo spreadsheet naa. Cell B47. N5,000 ti a pin. N5,000 ti o wa ni ewu. O kọ igba kan: "Gbesi si N10,000. Ti o ba kọ lẹẹkan si, yọ kuro lati inu atokọ pinpin. Tún isuna pin si awọn agbegbe ti o gba."

Obinrin kan pẹlu kalkulata j'enyinyo kan. Agbegbe kan pẹlu kalkulata j'e ewu kan. Ila kan pẹlu kalkulata ni opin ero ebi-kun. Tunde mọ eyi. Nitori eyi ni o ni kọlọọm kan fun "igbesi" ati ekeji fun "tunpinpin." Machine ti O S'onka Dibo Ipo mura ara rẹ si. O mura ara rẹ ni gbogbo igba. Okan ṣoṣo ni boya awọn oludibo mura ara wọn si yara ju.

Itan yii jẹ aba alaye ti a da lori awọn ilaṣiṣẹ igbeyọ eto-igba ati isuna lati inu awọn iroyin igbimọ ẹgbẹ ti ipinle Ekiti.

Otitọ

Oluselu ti o yoo fi N5,000 tii lọwọ rẹ l'ojo idibo ko wa si agbegbe rẹ ni ọdun Akọkọ. Ko mọ oruko rẹ ni ọdun Keji. Lẹyinna ọdun Kẹrin wa. Ati lọlẹ, awọn lorry naa silẹ.

Oṣelu-owo-aje Naijiria ṣiṣẹ lori igba ogboini ọdun mẹrin ti ko ni nkan kan lati ṣe pẹlu iṣakoso ati ohun gbogbo lati ṣe pẹlu idibo:

Awọn ọdun 1-2: Gbigba. Oṣiṣẹ tuntun ti a yan gba ipọ mu ati bẹrẹ dida owo igbeyọ pada. Awọn iṣẹ agbegbe ti a kede ṣugbọn a ko san owo wọn. Awọn isuna ti a faṣẹ ṣugbọn a ko fi silẹ.

Ọdun 3: Iranṣẹ. Konkiriti akọkọ wa -- ṣugbọn ni awọn agbegbe ti o mu awọn ibi idibo tobi julọ tabi ti o n fun awọn olori-idoji laala. Awọn iṣẹ ti o bẹrẹ ni ọdun 3 yoo wa "lọwọ" nigba igbeyọ, n pese awọn anfaani fọto laisi pipe.

Ọdun 4: Pinpin. Awọn atilẹyin epo ife wa ko ni igba aba ṣugbọn oṣu mẹta kí idibo ikehin to wa. Awọn isanwo owo nipasẹ awọn eto bii TraderMoni g'oke ni ibiti ifọwọsowọpọ olori-iṣẹ ti o yẹkẹra julọ. Iwadi ri pe TraderMoni ni a "fi iṣọkan san" ni awọn ipinle nibiti ominiran President Buhari ti o kere julọ -- pẹlu Cross River, Delta, Edo, Ekiti, Imo, Kwara, Lagos, Niger, ati Oyo. Eto naa dinku lẹsẹkẹsẹ lẹhin idibo naa.

Kí nìdí tí àwọn èèmí tí a rí nínú ìtúpalẹ̀ tí ó tọ́bìí tó bá iṣẹ́ ṣàṣeyọrí yóò máa wáyé nígbà tí ó bá yẹ kí ó rí bẹ́ẹ̀, púpọ̀ nínú àwọn iṣẹ́ ìdíje ìṣòtítọ́ àti ìdíje kò mú àṣeyọrí wá fún àwọn èèyàn? Nitori iwa-lala ko j'e iṣoro ti o ni lati yanju. Iwa-lala j'e ohun-ini lati ṣakoso. Oṣelu Naijiria ti kọ ile-iṣẹ kan nikan yika iṣakoso ebi dipo igbese rẹ.

Ohun Ti Eyi Tumọ Si Fun O

• Igbala rẹ wa lori àsìkò ìdíbò nitori pé ìrora rẹ wa lórí àsìkò ìṣèlú. Ètò kan náà tí kò le fi ìwé ẹ̀kọ́ sílẹ̀ ní September lè fi apo ẹ̀rù sílẹ̀ ní February -- nítorí ìkan ni wọ́n fi ìdíbò ṣe ìwọ̀n, èkejì kò rí bẹ̀ẹ̀.
• Nàìjíríà na $815 millioni lórí ìdíbò 2023 -- jù fún orílẹ̀-èdè Àfíríkà kankan lọ -- ó sì dá àwọn ọmọ 27% wáyé. Owó púpọ̀. Ìgbàgbọ́ díẹ̀. Ìṅà ṣiṣẹ́ yìí jẹ́ ti àwọn aláṣẹ òṣèlú, kì í ṣe fun ọ.
• Oloselu kan tí ó ń ṣàkóso bóyá ọmọ rẹ yóò jẹun ń ṣàkóso ìdíbò rẹ. Oloselu kan tí ó kọ́ ilé-ìwé tí ó kọ́ ọmọ rẹ láti béèrè ìbéèrè ń ṣe èwu láti pàdánú àkóso títí láé. Èyí ló fa kí ọ̀rùn mú kí ìwé ẹ̀kọ́ tó, ó sì fa kí àwọn ìwé ìkàwé má dé kíákíá.

Awọn Dada

Orisun: Transparency International; WFD Cost of Politics project; World Bank Nigeria Development Update; electoral observer reports 2014-2024.

Irọ

"A gbọdọ ran awọn eniyan wa lọwọ lati jẹun. Eyi j'e aanu, ko j'e oṣelu."

Ni gbogbo igba igbeyọ idibo, gbologbo rọyii wa ni awọn iroyin ati awọn ọrọ igbeyọ. Oluselu ti a mu n'igbati o n pin erunsi da ara rẹ bi oniranlowo. Ṣugboun aanu ko nilo aṣá oludibo bi igbaradi. Ifunni ko beere igbasilẹ ẹgbẹ bi aaye-saaju.

Ẹri naa wa ninu àsìkò. Ti awọn oluselu wọnyi ti ni aniyan nipa ebi, awọn lorry yoo wá ni August -- nigba ti owo ile-iwe wa ati igba aaja ko ti wa. Wọn yoo wá ni November -- nigba ti malaria g'oke ati owo ile-iwosan pọ. Wọn yoo wá gbogbo oṣu, ko si gbogbo ọdun mẹrin.

Awọn lorry naa wá ni February. Nigbagbogbo February. Nitori February jẹ oṣu idibo.

Igbawọ N5,000 ko san oloselu nkan laarin ohun ti o gba. Aṣayan ipo Governor kan ti o na N3 billioni lori rira-ibi-idibo ati ti o gba ipo lori isuna ipinle N800 billioni lori ọdun mẹrin ti na 0.375% lati gba 100%. N5,000 ko j'e aanu. O j'e adehun itaja owo julo ni Naijiria.

Otitọ Gidi

Ebi jẹ ohun-ika iṣakoso oludibo ti o kere julo ti a rii ri. Iye lati fi oludibo kan ninu ebi: N0 -- ki o fagbale ile-iṣẹ ti o wa tẹlẹ. Iye lati fi oludibo kan ṣaṣeyọri: N500,000+ fun ọkọọkan loṣooṣu odun. Iye rira ibi idibo oludibi alaini-ebi: N5,000 gbogbo ọdun mẹrin. Oludibo alaini-ebi ko jẹ iṣoro lati yanju. Oludibo alaini-ebi j'e ohun-ini lati ṣakoso. Oṣelu Naijiria ti kọ ile-iṣẹ kan nikan yika iṣakoso ebi dipo igbese rẹ.

Ise Re

Idajo Araaṣe -- Ṣe Awọn Ohun Marun Yii Ni ọsẹ Yi:

1. Tẹle iṣẹ ijoba kan. Yan iṣẹ kan ti a kede ni agbegbe rẹ. Ṣe a san owo fun un? Ṣe o n ṣiṣẹ? Tabi o ti dinku lẹhin idibo? Ṣe akọsilẹ rẹ. Iyatọ laarin ikede ati iranse jẹ ẹri ti ero ebi-kun.

2. Fi ojo mẹwa po. Nigba wo ni epo de sinu agbegbe rẹ -- ni igba aba ṣaṣeyọri tabi ni igba igbeyọ idibo? Nigba wo ni "awọn eko igbaradi" wa -- nigba ti o nilo wọn tabi nigba ti a nilo ibi idibi? Kọ awọn ọjọ. Ilana fihan ero naa.

3. Ṣe iwadi godfather aṣayan rẹ. Gbogbo aṣayan Naijiria ni godfather kan. Tani san owo igbeyọ wọn? Awọn adehun wo ni eniyan naa gba? Tẹle owo lati igbeyọ si isuna ipinle naa. Google jẹ ohun ija re.

4. Ṣe iṣiro pinpin ipinle rẹ fun ọkọọkan eniyan. Ri ipin ipinle rẹ fun 2024. Pin si iye araalu. Iyen ni ohun ti o yẹ ki o wá si agbegbe rẹ. Nisisiyi wo agbegbe rẹ. Nibo ni owo lọ?

5. Pin ẹri Eti-Osa. Iwadi 2022 ni Lagos ri pe ẹkọ oludibo ti o ni iho-ihu gba 91.4% iye-ṣiṣe fun rira ibi idibi. Ohun kan le yi ọkan oludibo kan pada. Sọrọ naa pẹlu oladugbo kan ni ọsẹ yii.

Bọọmu WhatsApp

"Epo wa ni October -- ṣaaju idibo, ko ṣaaju igbin. Erunsi wa ni February -- ṣaaju idibo, ko ṣaaju ebi. Iwa-lala rẹ ko jẹ asise. O jẹ ero wọn."

Iwe Afihan: "Obinrin oja ti o ta ata ta ibi idibi gbogbo ọdun mẹrin. Ata rẹ jẹ otitọ. Erunsi wọn jẹ etan."

Itan

O jẹ aago 6 a.m. Gbogbo ọjọ Aje. Ipinle Kano.

"Lafiya, Asabe."

"Lafiya."

Asabe Garba fi ololowo banki N10,000. Owo lofin. Nigbagbogbo owo lofin. O ka iye naa alẹ ana, o da awọn aṣẹ lori tabili igi rẹ nigba ti oko rẹ n sọn ati ti omo obinrin rẹ to kekere julọ n lu ewa fun ojo-momi tuntun.

N10,000 gbogbo ọjọ Aje. N520,000 gbogbo odun. Fun ọdun mẹta bayi.

Gbese ipilẹ j'e N2.8 millioni lati inu banki microfinance kan ti oruko rẹ dabi ireti. Rahama. Anu. Iye idinku j'e 36% loṣooṣu odun. Ko ye ohun ti "loṣooṣu odun" tumọ titi di igba iṣanwo keji. O ye ọ bayi.

Asabe o ni ogbo ogorin-marun (45). O ngba ọ̀pẹpọ̀ lori ẹkaa hectares meji ti o n gba lati ọdọ agbegbe Garun Malam LGA. Lẹhin owo irinṣẹ, owo iṣẹ, epo, oogun eewo-ọdẹ, ati isanwo banki, irewo rẹ lati ọgbọn igba gbìyàá j'e N45,000 to yato. Ṣugboun banki naa gba N40,000 naa laarin oṣu naa. A fi N5,000 silẹ. Fun ẹbi meje.

O ni ọrọ kan fun bayi. O pin rẹ pẹlu awọn obinrin miiran ni ibi ti o n lu ohun.

"Nima ina noma don banki." Mo n gbìyàá fun banki.

Olootaa ọ̀pẹpọ̀ ni oja gba ere julọ lati inu ọ̀pẹpọ̀ rẹ ju ti o lọ. Olugbe ti o mu wọn si Lagos gba owo tobi ju ti o lọ. Banki ti o fun l'ọwọ gba nikan ni owo idinku ju ohun ti o ṣe da lọ. Asabe joko ni isalẹ ẹwọn ọja ti o gba lati ọwọ rẹ ni ọna kọọkan ati ko da nkankan pada.

Oṣu Kẹta, ọjọ 18, 2023. Ọjọ Idibo.

Land Cruiser naa de ni aago 11 a.m., lẹhin igba ti o ti dibo. O jẹ funfun, pẹlu ferese ti a fi bo. Ọdọmọkunrin kan ninu aṣọ kaftan funfun wọ jade, o n di apo irinṣẹ kan.

"Mama, awọn eniyan rẹ ranṣẹ si fun awọn obinrin oja."

O mọ oruko rẹ. Ẹnikan ti fun un ni iwe kan.

Igbawọ naa ni N5,000. Awọn aṣẹ tuntun. Ati nkan miiran -- aṣẹ owo fun apo epo kan, ti a le san ni ile-ita epo ọrọ-aji ni ilu Kano, kilomita 45 loke. Aṣẹ naa ni aami ẹgbẹ oṣelu lori rẹ. O fi si bẹẹ.

O gba N5,000.

Ko jẹ nitori ko ni mọ dara julọ. O ti gbo awọn eto redio naa. "Maa sọ pe rara si idunadura ibi idibo." Awọn ifiranṣẹ wa lati ọdọ awọn eniyan ti ko ni ri iwuwo isanwo banki ọjọ Aje.

O gba a nitori N5,000 j'e idaji ti isanwo banki ọsọ rẹ. O gba a nitori owo ile-iwe omo obinrin rẹ j'e N8,000 fun igba ati pe olukọ naa ti ran igbasilẹ kẹta oṣu to koja.

O wo bi Land Cruiser naa ti n rin kuro. L'ohun ọkọ naa, o mọ, awọn igbawọ mẹtaadọrin (50) wa. Ọgọọgọra (100). Boya ọgọọgọra marun (500). Gbogbo ẹnikan ti a tẹ ọrọ si obinrin kan ti o gbìyàá fun banki kan, ti o ta ata ni oja ti o gba ju ohun ti o fun lọ.

Asabe Garba ko ni l'ara kikan. O ri i bii a ṣe ṣe iṣiro rẹ.

Ati pe o dara.

O wo N5,000 ni ọwọ rẹ. Lẹyinna o wo omo obinrin rẹ, Amina, ti o n lu ewa n'ipo ina. Amina o ni ọgọrinla (11). O yẹ ki o wa ni JSS2. Ṣugboun olukọ naa sọ pe owo igba N8,000 gbọdọ san ki o to le jọso fun iwaadi. Asabe ni N3,000 ti o fi pamọ. N5,000 mu di N8,000. O yẹ fun owo ile-iwe gan-an.

Ko wọ inu lati fi owo naa pamọ. Ko ni igberaga nipa rẹ. O fi kanna sinu aṣọ rẹ, ni ẹbẹ iwe igba-isanwo banki ti N10,000 ti o yẹ ni ọjọ Aje tókàn, ati o pada si si ita ata rẹ fun oja ọla.

Ale naa, ko sọ f'ọkọ rẹ nipa N5,000 naa. Ko sọ fun awọn oniṣowo miiran rẹ ni ibi ti o n lu ohun. Ko sọ fun ẹnikan kankan. Iyẹn ni iparun t'opin ti tefa obinrin oja -- ko nikan pe o gba owo naa, ṣugboun pe o gbọdọ ru rẹ l'ọwọ ẹnikan, ninu idake, laisi ẹnikan lati ṣe riri pe ko l'ara kikan ṣugboun a ṣe iṣiro rẹ, ko j'oju-kan ṣugboun o kanu, ko j'ara-buburu ṣugboun iya ti o ni ọmọ ti o nilo ile-iwe.

Idake jẹ apakan ti eto naa. Itiju jẹ apakan ti ọja naa.

Itan yii jẹ aba alaye ti a da lori awọn ilaṣiṣẹ gbese microfinance ti a rii da ati iroyin awọn oniṣowo oja lati inu ipinle Kano.

Otitọ

Naijiria n ṣiṣẹ lori iṣẹ awọn eniyan ti o firanṣẹ bi pe wọn ko wa. National Bureau of Statistics ri pe 93% ti agbara iṣẹ Naijiria n ṣiṣẹ ninu igbesẹ aifọọmu. Ko si 50%. Ko si 70%. 93% kan. 93 lati inu ọmọ Naijiria 100 ti o n gba owo wa laisi adehun, laisi oṣiṣẹ, laisi inu-ọrọ ilera, ati laisi aabo-ofin.

Eya abo jẹ iparun to le. 99.7% ti awọn obinrin ninu iṣẹ ti ko jẹ ti ọrọ-aje n ṣiṣẹ ninu igbesẹ aifọọmu. Awọn ni awọn obinrin oja rẹ, awọn oniṣe oúnjẹ rẹ, awọn olugbọn irun rẹ, awọn oniṣowo kere-kere rẹ. 41% ti awọn iṣowo aifọọmu ti o jẹ ti obinrin gba owo ere ti o kere ju N10,000 l'ọjọ. Ni ẹhin ododo, 10% nikan ti awọn iṣowo ti o jẹ ti obinrin gba owo tobi ju N50,000 l'ọjọ.

Awọn obinrin ni wọn n tẹ lọ lati rira ibi idibo fun awọn idi ina merin ti a le ṣe iwọn. Akọkọ: alaini iye owo -- 41% gba owo ti o kere ju N10,000 l'ọjọ, ti o si mu N5,000 dabi owo ọjọ meji ti o to. Ekeji: isọdi oju-iwe naa -- obinrin oja kan ṣe ipa lori awọn onibara rẹ, awọn oniṣowo miiran, ẹgbẹ ijọsin, ati ẹbọ rẹ. Nigba ti aṣojú ẹgbẹ fun un ni N5,000, o ko ri ibi idibo kan nikan. O ri oju-iwe lori ọmọ ọgọọgọra (30) tabi diẹ sii. Kẹta: iwọde-ọkan -- awọn nkan ti a pin si awọn obinrin ti a yan lati fa ibanujẹ iya: erunsi fun awọn ọmọ, aṣọ fun igbara ẹni, Maggi fun omi-ọbẹ. Kẹrin: itiju ti o pọ si -- awọn obinrin ni wọn fẹràn lati jẹwọ rira-ibi-idibo ju awọn ọkunrin lọ, ti o si mu wọn di olugba ti o daju julọ.

Awọn oniṣẹ igbesẹ aifọọmu dojuko ohun ti awọn oniwadi pe "ọpọlọpọ owo-ori." Awọn iwadi ri ọpọlọpọ owo-ori ti o to diẹ ju mẹrinla (12) oriṣiriṣi: owo oja, owo ita, owo aami, owo ayika, owo idagbasoke, owo ile itaja, owo ibudo ọkọ, ati diẹ sii. Owo iyokuro oṣu j'e N12,500 si N26,000 lati awọn oniṣowo ti wọn gba iṣẹ o kan lọwọlọwọ.

Awọn ilana microfinance fi awọn obinrin mulẹ ni ọgbọn gbese ti a ṣe lati gba l'ọwọ. Ilana to wa laaye gba owo idinku 22-36% loṣooṣu odun, beere fun isanwo ọsẹ, ati lo awọn ilana isanwo ti o da lori itiju. Asabe Garba kan ni ipinle Nasarawa gba N100,000 lati ọdọ LAPO. Nigba ti omi-sanran ba parun oko rẹ, awọn oṣiṣẹ LAPO wọn si ile rẹ ati gba TV rẹ ti o to insha 32 -- "ohun ayọ nikan ti o ri ra pẹlu owo igbìyàá."

Asopò oṣelu ṣafikun oye miiran. Nigba ti alagbata gba "sinmi" ninu igba-isanwo ọsẹ meji ṣaaju idibo -- ko si ni igba aba ṣaṣeyọri nigba ti o nilo owo fun irugbin, ṣugboun ni igba igbeyọ nigba ti ibi idibi rẹ ni iye -- gbese naa di ohun elo oṣelu. Igbese naa da iṣiro. Iṣiro naa da ibi idibo.

Obinrin oja kan ti o wa ni Lagos (oruko ti a fi pamọ) sọ ọgbọn naa si awọn oniwadi: "Wọn mọ igba ti owo ile-iwe wa. Wọn mọ igba ti owo yẹ kí o san. Wọn mọ igba ti iya rẹ kere-san. Wọn wá ni awọn akoko naa. Ko pelu ojutu. Pẹlu N5,000. Ati iranti pe ẹgbẹ wọn nikan ni o n tọju awọn obinrin bii ọ."

Awọn nọmba naa jẹ iparun nigba a ka wọn papọ. Ti awọn obinrin oja 10 millioni ni wọn n tẹ lọ pẹlu N5,000 kọọkan, "idoko-owo" lapapọ j'e N50 billioni. Ṣugboun ti awọn obinrin oja 10 millioni naa ṣakoso awọn ibi idibo ti o ṣe idunadura lori N13.7 trillioni ni ipin federali lori ọdun mẹrin, ROI j'e 27,300%. Eyi ko j'e ifunni. Eyi jẹ ọna iṣowo ti o ni ere julọ ni oṣelu Naijiria. Obinrin oja ko jẹ alabunmi. O j'e ila ọja.

Awọn ẹgbẹ́ obinrin, gẹgẹ bi EISA Journal ṣe sọ, "ti pese ilẹ tobiju fun oṣelu ajáse-ilú." Mama Chisom, olutaa isu ni Bodija Market, Ibadan, sọ ọ dandan: "N ko gbagbo ninu eyikeyi ninu awọn ọkunrin wọnyi. Gbogbo wọn jẹ bakan. Wọn nikan han oju wọn nigba ti wọn nilo nkan lẹhinna wọn dinku sinu ofin."

Ohun Ti Eyi Tumọ Si Fun O

• Ti o ba ta ata, eja, aṣọ, irun, tabi ọ̀pẹpọ̀ -- Land Cruiser yoo ri ọ. Igbawọ naa yoo ni oruko rẹ lori rẹ. Iye naa yoo jẹ iṣiro si ipele ikorira rẹ tootọ. Eyi ko j'e oṣelu igbesẹ. Eyi jẹ iṣe-ọwọ ilohun-esi.
• Gbogbo oṣu, ijoba ati awọn ọdọmọ le wọn gba owo-ori N12,000-N26,000 lati ọwọ rẹ bi owo-ori. Gbogbo ọdun mẹrin, oloselu kan fun ọ ni N5,000 ati pe o pe ni "iranlowo." Iyatọ naa -- N1.4 millioni lori ọdun mẹrin -- ni iye tootọ ti ibi idibo rẹ.
• Ona ti ko le bale ni arokọ igba ti o le ni lati yọri kuro ninu rira-ibi-idibo. Obinrin pẹlu ẹrọ lúlú ti o gba N3,000 l'ọjọ jẹ obinrin ti a ko le ra. Ṣeto oja rẹ. Kọ ile rẹ isura iṣọkan. Jẹ ki ibi idibo rẹ wọn o ju erunsi wọn lọ.

Awọn Dada

Orisun: NBS Labour Force Survey Q2 2024; Oxfam/CSD taxation study; Guardian Nigeria; Moniepoint/IFC Informal Economy Report; EISA Journal.

Irọ

"Aṣayan ẹbọ rẹ nikan ni o n tọju awọn obinrin oja. O jẹ ẹnikan ti o wa ninu wa."

Gbogbo ẹbọ ni aṣayan kọọkan lo igbawọ N5,000 kan naa. Aṣayan APC ni Lagos pin erunsi. Aṣayan PDP ni Kano pin owo. Aṣayan LP ni Apa Ilọ-Owọ pin ileri ti awọn adehun. Gbogbo wọn wá ni Land Cruisers. Gbogbo wọn mọ awọn orukọ obinrin oja. Gbogbo wọn dinku lẹhin ọjọ 26 Oṣu Keji.

Ti aṣayan ẹbọ rẹ ti ni aniyan nipa awọn obinrin oja, oja rẹ yẹ ti wa ni ojulowo ni ọdun mẹrin sẹyin, ko si ọsọ mẹrin ṣaaju idibo. Gbese rẹ yẹ ti yọ kuro. Awọn owo-ori rẹ yẹ ti parun. Awọn ọmọ rẹ yẹ ki o ni owo-ounje ile-iwe ofin. N5,000 ko jẹ ẹri ti itọju. O jẹ ẹri pe itọju le ju be lọ ati pe rira-ibi-idibo wọn o wọn ju.

Itan iṣọkan ẹyà jẹ iṣowo. Yiyọ-owo owo-aje jẹ ọja. Aṣayan Hausa ko kọ oja rẹ nitori pe o jẹ Hausa. O fun ọ ni N5,000 nitori pe o da l'alaanu, ati pe iwa-lala rẹ jẹ ohun-ika iṣakoso oludibi ti o ṣiṣẹ tobi julọ ti a rii ri.

Otitọ Gidi

Tefa obinrin oja jẹ isopọ pipe ti alaini iye owo ati yiyọ-owo oṣelu. Banki naa gba TV rẹ nigba ti omi-sanran ba parun oko rẹ. Oluselu fun ọ ni N5,000 nigba ti o nilo ibi idibo rẹ. Laarin banki ti o jẹ ẹbi rẹ nitori ikorira ati oluselu ti o gba ere lori rẹ, ko si aye fun ododo. Iṣiro nikan. Ìsáájú ni ìṣòro. Nigba ti awọn oniṣowo 500 ninu apakan oja kan fọhan dandan lati ko rira-ibi-idibi, iṣiro oloselu naa wọ inu. Agbegbe ti a ko ta j'e idoko-owo buburu. Ati awọn idoko-owo buburu ma yọ kuro ni isuna.

Ise Re

Idajo Araaṣe -- Ṣe Awọn Ohun Marun Yii Ni ọsẹ Yi:

1. Ṣe akọsilẹ gbogbo owo-ori ti o san. Owo oja, owo area boy, owo ẹgbẹ, owo "ojutu" ọlọpaa. Kọ gbogbo wọn silẹ. Oṣu kan ti aṣẹ silẹ fun o ni ẹri ti yiyọ-owo eto.

2. Bẹrẹ ile isura yiyọ-apa kan. Awọn oniṣowo mọwa (50) ti o n san N500 l'ọsọ ṣẹda N25,000 fun ọsọ kan fun oniṣowo kan. Awọn ọsọ mọwa (50). Gbogbo obinrin gba isanwo nla kan loṣooṣu odun kan. Nigba ti Land Cruiser naa wa, N25,000 rẹ mu N5,000 wọn di alaini-lori.

3. Da ileri oja-kan. Awọn oniṣowo ọgọọgọra (500) ti o fọhan dandan lati ko rira-ibi-idibi yipada ọna iwa ẹnikan. Itiju yipada lati obinrin ti o kọ si obinrin ti o gba. Kọwe. Ya fọto. Pin rẹ lori WhatsApp.

4. Beere iwe-owo fun gbogbo sanwo. Ti ẹgbẹ oja ko le fi o han ibi ti owo-ori rẹ lọ, dawọ duro san. Imudaniloju jẹ ohun ija akọkọ lodi si yiyọ-owo.

5. Pe aṣọṣe lọ si oja rẹ. Fi awọn owo-ori wọn han. Fi opoppa ti ko ti je han. Fi ilẹwe ti ko ṣiṣẹ han. Nigba ti oloselu wa pelu erunsi, kamẹra naa ti n yẹ kiri.

Bọọmu WhatsApp

"Wọn gba owo-ori N26,000 lọsọ rẹ lọwọ. Wọn da N5,000 padà gbogbo ọdun mẹrin bi 'iranlowo.' Tefa! Ṣeto oja rẹ. Kọ ile isura yiyọ-apa rẹ. Jẹ ki ibi idibo rẹ wọn o ju erunsi wọn lọ."

Iwe Afihan: "Agbegbe kan ti o ko lati ta ibi idibi rẹ kọ orilẹ-ede nibi pe igbara ẹni ko wa fun tita."

Itan

Ipele bẹrẹ ni aago 6 l'anawo, labẹ igi mangoro ni aarin Ileti Umuneke, Nkanu West, Ipinle Enugu. Ijeoma Okafor, ogorin mẹrin (34), duro lori aami igi kan ki gbogbo eniyan le ri i. Ko wọ aṣọ igbeyọ kankan. Ko di asia ẹgbẹ kankan. Ni ọwọ rẹ ni clipboard ti o ni awọn kaadi ileri tẹẹsilẹ (500).

"Eniyan mi," o sọ, "n ko wa sibi lati sọ fun ọ ohun ti o mọ tẹlẹ. O mọ pe lorry yoo wa. O mọ pe yoo wa ni aago 12 l'anawo, imọlẹ ti pa, ẹrọ n sisẹ, nitori eyi ni igba ti igbara ẹni sun ati ebi ji. Ṣugboun alẹ yi, mo wa sibi lati sọrọ nipa ohun ti o sele owuro lẹyin igba ti lorry naa kuro."

O fi ọwọ sii apo rẹ ati fa iwe aṣẹ kan jade. "Ni 2019, agbegbe yii gba to N4.2 millioni ninu owo ati awọn ohun-ini kọja awọn ẹgbẹ mejeeji. N4.2 millioni. Ti a pin kọja awọn ile 847 ti a forisilẹ. Iyen j'e N4,960 fun ile kọọkan -- apo erunsi kan. Ṣugboun ṣe o mọ ohun ti ẹni ti o bori ninu idibo naa ṣakoso? N2.8 billioni ninu awọn isuna ẹkọ ni ọdun mẹrin. N2.8 billioni. A ta ojo-ori wa fun 0.00018 percent ti ohun ti o na."

Mama Ifeanyi, ti o ta orombo ni ẹgbẹ ọna, fa ọwọ rẹ sọke. "Ijeoma, ọmọ mi, ohun ti o n sọ jẹ otitọ. Ṣugboun awọn ọmọ mi jẹ erunsi naa. Nigba ti lorry naa wa, ọmọ mi kekeri jẹ ko ti jẹ ewa-ẹran fun ọsẹ meji."

Ijeoma fa. "Mama Ifeanyi, n ko wa sibi lati dajọ ebi rẹ. Mo wa sibi lati béèrè ibéèrè kan: Tani m'ọmọ rẹ ni ebi? Iwo ni? Ṣe o pa ile-iwosan agbegbe naa? Ṣe o ji owo fun eto owo-ounje ile-iwe? Tabi o jẹ ọkunrin kanna ti o ran lorry naa bayi?"

Idake ti o tele ko jẹ igbawọ. O jẹ iriri.

Iṣẹ ọṣẹ ti Ijeoma bẹrẹ ni ọsọ mẹrin (40) sẹyin. O bẹrẹ pẹlu awọn obinrin mẹfa ni yara ibusun rẹ. Wọn pe ara wọn ni Egbe Isiro Umuneke. Nigba ọsẹ 12, wọn di 34. Nigba ọsẹ 24, wọn ti ni mapa gbogbo ileri igbeyọ ti ko ti pari ni agbegbe wọn lati 1999 -- oju-iwe 47 ti awọn irọ ti o ti yọ kuro.

Awọn kaadi ileri ni a kọ igbese kan lori: "Nitori eyi, mo duro sibi lati gba owo kankan, erunsi, aṣọ, tabi oore ni padẹ fun ibi idibo mi. Mo ni oye pe ibi idibo mi pinnu tani yoo ṣakoso N2.8 billioni ninu owo gbogbo-eniyan. N ko ni ta ojo-ori awọn ọmọ mi fun N5,000."

Nipa aago 9 l'anawo, 412 lati inu ile 500 ti kọwe.

Lẹyinna lorry naa wa. O de ni aago 2:17 a.m. l'ojo February 24, 2023. Awọn lorry mẹta. Ijeoma pe EFCC hotline ni aago 2:19 a.m. Layi naa n ṣiṣẹ. O pe lẹẹkan si ni aago 2:23. Ẹnikan dahun, gba awọn alaye rẹ, ati sọ "ẹnikan yoo wa." Ko si ẹnikan ti wá. O ya fọto ohun gbogbo. O gbe si ẹgbẹ WhatsApp ti awọn oludasile agbegbe kọja Enugu State.

Nipa aago 6 owuro, a ti pin erunsi. Ṣugboun Ijeoma ri nkan miiran: oji búlú lori awọn ọna-ile. Aami ti ẹgbẹ rẹ ti fari pe ko duro -- aami kekere ti o tumọ si "Ile yii kọ." Awọn ile mọtaadọrin (37). Iwọ 37 lati kọ ninu ile 500.

"Mọtaadọrin," o sọ si ara rẹ. "O to bẹrẹ."

Ọjọ idibo wá bii iba. Yuniti idibo naa ṣi ni aago 8:30 owuro. Awọn aṣojú ẹgbẹ wá pelu awọn ẹri omi tutu ati awọn igbawọ owo. Ṣugboun nkan kan yatọ. Wọn yẹ kuro. Wọn ti gbo nipa ẹgbẹ Ijeoma. Iyemeji jẹ ọta ti idunadura rira-ibi-idibo.

Nipa aago 2 p.m., abajade naa hàn gbangba. Ni agbegbe Ijeoma, 73% ti awọn oludibo ti a forisilẹ lu igbawọ. Aṣayan ti lorry rẹ wá ni aago 12 l'anawo gba 31% -- o si dinku lati 64% ni 2019. Agbegbe aladugbo, ti o ti gba owo naa, kọ awọn oludibo 45%. Awọn ti o ta ibi idibo wọn ko yọ lati dibo. Kilode wọn yẹ ki wọn ṣe? Wọn ti ni sanwo tẹlẹ.

"A ko da rira-ibi-idibi duro ni Naijiria," Ijeoma sọ lẹhinna. "A da a duro ni agbegbe kan. Ati pe agbegbe kan ni ibi ti igbeyọ bẹrẹ."

Itan yii jẹ aba alaye ti a da lori iwadii ẹkọ oludibo ti o wa lati Eti-Osa Lagos ati awọn ilaṣiṣẹ iṣẹ agbegbe.

Otitọ

Nimo oye ero ebi-kun ko to. Ibéèrè ni ohun ti o le ṣe nipa rẹ. Idahun bẹrẹ pẹlu ẹri lati awọn ibi ibi ti ikọ ti ṣiṣẹ.

Philippines fi han pe ileri ọrọ rorun mu rira-ibi-idibi dinku. Awọn oniwadi ri pe rirọ awọn oludibo lati ṣe ileri pe wọn ko ni ta ibi idibo wọn mu rira-ibi-idibi dinku tobi pe o to 11 idinku ni aami ogoro ni awọn idibo ti o kere. Ileri ko nilo igbese-ilana. O nilo lati sọ nikan, riri lori ẹlomiran.

Uganda fi han pe oye otitọ ṣiṣẹ. Igbeyọ kan ti o bo awọn ilu 2,796 ati ọmọ oludibi oju mẹta (500,000) sọ fun awọn eniyan: gba ohun ti a fun ṣugboun dibo lori ọkan rẹ. "Jẹun gbangba, dibo pẹlu ọgbọn." Abajade: ipin ibi idibo awọn alakoso dinku tobi pe o to 6% nitori pe awọn oludibo dawọ duro fifunni ileri ti o faragba. Igbeyọ naa ko beere fun awọn eniyan alaini-ebi lati ko ounje. O fọwọsi otitọ nigba ti o mọ oye ọkan.

Brazil fi han pe awọn ile-iṣẹ le yipada. Ilẹ-ẹjọ idibo oṣelu gbe orilẹ-ede naa lati ipo ẹsẹ si ẹjọ fun rira-ibi-idibi. Yiyọ-kuro gba ipo ifarada. O nilo ifẹ oṣelu, ṣugboun o ṣiṣẹ.

Ni Naijiria, iwadi Eti-Osa Lagos ri pe ẹkọ oludibo ti o ni iho-ihu gba iye-ṣiṣe ikọ ti o to 91.4% fun rira-ibi-idibi. Wakati kan ti iwiregbe. Mọkan lati inu mọsan (9) oludibo kọ. Ṣugboun iwadi naa bo ijoba ibilẹ kan. Fa eyi si awọn ijoba ibilẹ 774 yoo nilo awọn isuna ti awọn ẹgbẹ́ ilu ko ni bayi.

Ofin wa. Electoral Act 2022 mu rira-ibi-idibi jẹbi pẹlu ijiya ti N500,000 sanwo tabi oṣu 12 lẹyin ẹwọn. Awọn atunṣẹ 2026 mu o si N5 millioni sanwo tabi ọdun 2 ati igbese ọdun 10. Ṣugboun igbese-ilana o kere gan-an. Laarin ọpọlọpọ ọdun ti rira-ibi-idibi ti yẹ kari gbogbo, owo igbese-ṣiṣẹ ti o to mọkanla (9) nikan ni o wa -- ati awọn naa wa ni ipinle Osun, iyatọ ti o yẹkẹra kan.

Policy and Legal Advocacy Centre sọ pẹlu igboye: "Ofin 2022 mu awọn ijiya fun rira-ibi-idibi pọ si. Sibẹsibẹ, igbese-ilana wa l'aiṣedeede -- diẹ ninu awọn ti o jẹbi ni a ṣe idajọ laarin idibo 2023." Ile-iṣẹ Ofin INEC ti a gba l'ọwọ awọn ti awọn ẹjọ igbeyọ 1,800 ati diẹ ju ẹjọ igbeyọ 1,200 lọ. Ko ni agbara ẹniyan lati ṣe iwadi rira-ibi-idibi kọja awọn yuniti idibi 176,000.

Iroyin Uwais 2008 -- aṣẹ atunṣẹ idibo ti o tobi julọ ni itan Naijiria -- daba kikọ ile-iṣẹ kan titun ti Electoral Offences Commission. Ọdun mẹtalaadọrin (17) lẹyinna, ko wa. Ko jẹ nitori aini isuna. Nitori gbogbo ẹgbẹ́ oṣelu lati 2008 ti gba anfaani lati inu ipo ẹsẹ idibo.

BVAS yi ọna pada ṣugboun ko yi iye pada. Iwadi ni ipinle Adamawa ri pe 50% ti awọn alabaṣiṣẹ gba pe BVAS o yi awọn iru anfaasi ti a lo nikan -- lati owo l'ojo idibi si awọn nkan ounje ni awọn ọsọ ṣaaju. Lorry naa ko disappear. O de ọsọ meji ṣaaju, pẹlu igbese-iroyin ti o pe e "igbaradi agbegbe."

Ṣugboun ikọ jọ ti ṣiṣẹ. Nigba ti ile 37 ninu agbegbe Ijeoma kọ, wọn da ọna iwa ẹnikan titun kan. Nigba ti awọn oludibo gbagbo pe agbegbe wọn yoo kọ, owo iṣiro ti o wulo ti tita pọ si. Iwadi fihan: ni kete ti ọpọlọpọ ti o to 15-20% ti agbegbe kan fọhan dandan lati kọ, ọna iwa yipada. Igbale jẹ ipo iye kekere. Oloselu ti o wa pelu erunsi ri iṣoro ti o wa, ko si awọn ti o ni ope.

Iṣiro ti ayipada kere ju ti o ronu. Naijiria ni to awọn yuniti idibi 176,606. Ti awọn oludibo 500 fun yuniti idibi kọọkan kọ lati ta, iyẹn jẹ igba-aaya 88 (88 millioni) ibi idibi ti a ko ta. Gbogbo oja rira-ibi-idibi wọ inu. Igbawọ N5,000 di aṣẹ ti ko ni iye. Lorry erunsi naa di aami kẹkẹ fun aṣiṣe. Oluselu ti o pin isuna N2 billioni fun "welfare ati igbeyọ" ri ara rẹ di enikan ti o n di apo erunsi ni agbegbe kan ti ko fẹ rẹ.

Eyi ko j'e aṣiriri. Eyi jẹ iṣiro. Ati iṣiro ko ni aniyan nipa ẹbọ rẹ, ẹsin rẹ, tabi ẹgbẹ́ rẹ. Meji tobi ju kan lọ. Agbegbe ti o wa lori ipo daju ju Land Cruiser ti o kun owo lọ. Omoorile-ede ti o mọ iye ibi idibi rẹ le ṣoro lati ra ju ẹni ti ko mọ lọ.

Ohun Ti Eyi Tumọ Si Fun O

• Iwo ko nilo lati di akoni. Iwo ko nilo lati ko erunsi nigba ti ọmọ rẹ ni ebi. Ohun ti o nilo lati ṣe ni kan: dibo lori ọkan rẹ. Iwe idibi j'èṣú. Oloselu ko le ṣayẹwọ. N5,000 ra ibere rẹ ni yuniti idibi. Ko ra ohun ti o sele ninu igbò naa.
• Agbegbe kan ti o wa lori ipo kọ ekeji. Ipinle di nẹtiwọki ti ikọ. Awọn iranṣẹ aye gba a ṣakoso. Ṣugboun agbara otitọ jẹ ibilẹ: iho-ihu, labẹ igi mangoro, ni ilu oja, ni ẹnu-ọna ijọsin.
• Atoka Ebi Oludibi ni yara otitọ ti stratiṣi ti o yẹ fun ikorira rẹ. Ọna kan nikan lati yi iye naa pada ni lati ṣeto. Nigba ti agbegbe kọ jọ, ila isuna fun "welfare ati igbeyọ" ninu agbegbe naa di idoko-owo buburu.

Awọn Dada

Orisun: Hicken et al. Philippines 2014; J-PAL Uganda; Harry & Ogbu Eti-Osa study; International IDEA; ACE Electoral Knowledge Network.

Irọ

"Iwo ko le da rira-ibi-idibi duro. O jẹ apakan ti aṣa wa. O jẹ iwa eniyan."

Ohun ti a pe ni "aṣa" jẹ ọjà àgbáyé tí ó kéré jùlọ tí ó ti wáyé ní àsìkò ìsinsìnyí. Rírá ibi ìdíbò ní ìpò tí ó tó 22% ti àwọn olùdíbò tí a fún ní owó kò wàyé ní 1960, tàbí 1979, tàbí 1999 gan-an. Ó gòkè nípasẹ̀ Fourth Republic bí iwa-lala ti yà jùlọ àti bí ìnawo ìgbésẹ̀ ìdíbò ti bàjẹ́. Kì í ṣe aṣá. Ó jẹ́ oṣelu àti àgbàrá ọrọ̀-aje — àti pé àgbàrá ọrọ̀-aje lè yí padà.

Machine ti O S'onka Dibo Ipo duro lori igbagbọ rẹ pe igbẹkẹle jẹ asan. Igbagbọ naa jẹ ohun ija rẹ to lagbara julọ. Ma ba a gbagbọ -- ati pe o ti ni ominira tẹlẹ. Oludibo kan ti o ṣe iṣiro j'e eniyan ti o n yẹ ẹnikan lọ. Agbegbe kan ti o ṣeto j'e ewu kan. Ipinle kan ti o n ṣe nẹtiwọki j'e igbeyọ. Iṣiro ti ayipada kere ju ti o ronu. Ti awọn oludibo 100 ninu agbegbe kan kọ lati ta, oloselu gbọdọ wá ibi idibi 100 lati ibi miiran tabi pada ni kẹhina. Ti 1,000 oludibo kọ kọja ipinle kan, gbogbo ọna oṣelu owo-owo ti rira-ibi-idibi wọ inu.

Otitọ Gidi

Agbegbe kan ti o ko lati ta ibi idibi rẹ kọ orilẹ-ede nibi pe igbara ẹni ko wa fun tita. Gbogbo agbegbe ti o kọ mu oja naa tutu fun igba idibo ti n bọ. Oloselu ti o pin isuna N200,000 fun agbegbe kan fun rira-ibi-idibi yoo tun iṣuna naa yi nigba ti o rii pe agbegbe naa ko wa fun tita. Ko si lori ẹkọ. Lati inu iṣiro ROI. Agbegbe ti a ko ta j'e idoko-owo buburu. Ati awọn idoko-owo buburu ma yọ kuro ni isuna.

Ise Re

Idajo Araaṣe -- Ṣe Awọn Ohun Marun Yii Ni ọsẹ Yi:

1. Da Egbe Isiro rẹ. Awọn aladugbo marun (5). Ipele kan. Iṣiro kan: ohun ti ijoba buburu owo ẹbi rẹ lọdun? Nọmba naa ni ohun ija rẹ. Pin rẹ.

2. Kọwe ati pin ileri gbangba. "N ko ni ta ibi idibo mi fun N5,000 tabi eyikeyi iye." Kọwe rẹ niwaju ẹlẹri meji. Fi si ẹgbẹ WhatsApp rẹ. Ileri gbangba da iwa ẹni pada.

3. Ṣeto iwọde rira-ibi-idibi. Eniyan mẹta. Awọn igba ti o n yiyi. Foonu ti o n sẹgiṣẹ. Nigba ti lorry ba de, ya awọn fọto lati inu aaro to ni aabo. Iroyin si EFCC: 0800-CALL-EFCC. Iroyin si INEC: 0700-CALL-INEC. Awọn ẹridi mu nikan.

4. Sọ fun eniyan meji nipa ẹri Uganda. Igbeyọ "Jẹun gbangba, dibo pẹlu ọgbọn" ko beere fun awọn eniyan alaini-ebi lati ko ounje. O sọ: gba ohun ti wọn fun ọ, o jẹ sanwo apakan fun iṣakoso ti wọn ji, ṣugboun dibo fun ojo-ori awọn ọmọ rẹ. Meji eniyan. Lẹhinna beere wọn lati sọ fun meji miiran.

5. Bẹrẹ kalẹnda ọsẹ mọwa (40) rẹ bayi. Ọsẹ 1: da ẹgbẹ rẹ. Ọsẹ 2: ni mapa awọn iwulo agbegbe rẹ ti ko ni. Ọsẹ 3: ṣe iṣiro pinpin ipin-ini ti o to fun ọkọọkan eniyan. Nigba ọsẹ 40, agbegbe rẹ yoo mọ iye ara rẹ. Ati pe mọ iye ara rẹ ni igbesẹ akọkọ lati ko lati ta.

Bọọmu WhatsApp

"Philippines: ileri mu rira-ibi-idibi dinku 11%. Uganda: 'jẹun gbangba, dibo pẹlu ọgbọn' yi idibo pada 6%. Lagos: iho-ihu gba 91% ikọ. O ṣiṣẹ. Bẹrẹ agbegbe rẹ. Sọ fun eniyan meji loni."

Ka eyi l'ohun. Tabi ka eyi laifọwọy. Ṣugboun ka eyi bii ipinnu, ko si bii ọrọ ayọyọ.

N ko ni ta ọdun mẹrin fun apo erunsi kan.

N ko ni fi owo ile-iwe ọmọ mi ta fun apo garri.

N ko ni fi ibi idibi mi fun ẹnikan ti o ṣe iṣiro ikun mi ni N3.42 l'ọjọ.

N ranti: oloselu ti o mu erunsi l'alẹ ọjọ idibi jẹ oloselu kanna ti o mu okunkun wa fun ọdun mẹrin.

N yoo jẹun ti o ba nilo, ṣugboun n yoo dibo lori ọkan mi.

N yoo ṣeto agbegbe mi.

N yoo ṣe iṣiro owo otitọ mi.

N ko ni jẹ ki ikun mi di ohun ija wọn.

Omoorile-ede ti o mọ iṣiro le ṣoro lati ra.

Ẹ̀rì yìi kì í ṣe ọ̀rọ̀. Ìpinnu ni.

Kọwe si pẹlu ibi idibo rẹ.

Opin Iwe Keji: Infrastructure Ikun

Ẹdè Yoruba Mass Reader Edition

Fun ipinpin ni awọn oja, awọn mosalasi, awọn ijọsin, awọn ile-iwe, ati awọn ẹgbẹ WhatsApp. Fun oludibo alaini-ebi ti o yẹ ki o ni ohun ti o dara ju erunsi l'ojo idibo lọ. Fun obinrin oja ti ata rẹ jẹ otitọ ati ti ibi idibi rẹ ko le fi owo ra.