Tupu ị gụ akụkọ ọ bụla n'ime nke a, ị kwesịghị ịghọta onye iro gị. Ọ bụghị mmadụ naani. Ọ bụghị otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị naani. Ọ bụ máshinụ — akụkụ ise, na-arụkọ ọrụ ọnụ, e jirie mee ka vootu gị bụrụ ihe efu.

1. Enjin Ịchefụ Eche

Nke a bụ ngwa agha nke abụọ. Ọ na-ehichapụ akụkọ ihe mere eme ka ị megharịa njehie ọfụma kwa afọ anọ. Ị chefụrụ na ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke dara gị n'afọ 2015 bụ otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-ekwesịghị ike n'afọ 2027. Ị chefụrụ na onye na-azọ ọkwa oche nke rụghị ụzọ dị ka onye kọmịshọna ugbu a na-ekwesịghị ụzọ ụgbọ okporo ígwè dị ka onye isi ala. Enjin Ịchefụ Eche dabeere na echeche gị ịnwụ kwa oge ntuli aka.

2. Ngwaọrụ Nkewa

Nke a bụ ngwa agha nke abụọ. Ọ na-eji obodo na okpukpe kewaa ike ọnụ gị. Ọ na-ekwu n'uzọ dị jụọ: "Vootu maka nwanne gị." Ọ na-eti mkpu n'ihi na: "Ndị ọzọ chọrọ ịchịkwa gị." Ọ ma na ma Yoruba, Igbo, Hausa, Fulani, Ijaw, Tiv, na Kanuri vooturu dị ka ụmụ obodo kama ịbụ ndị nke otu ọgbọ, ọchịchị ọjọọ ọ bụla agaghị adịgide adịgide. Ngwaọrụ Nkewa bụ ngwa agha kachasị ochie n'ihe gbasara ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria. Ọ ka na-arụ ọrụ n'ihi na ị kwere ka ọ rụọ ọrụ.

3. Ilu Ọnwụnwa nke Ihe Efu

Nke a bụ ngwa agha nke atọ. Ọ na-eme ka ntuli aka dị ka ihe na-enyeghị uru ka ị nọdụ n'ụlọ. "Ha ga-ezighi ezi ya n'ihi na ọ bụ ihe ha chọrọ." "Vootu m abụghị ihe." "Ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị niile bụ otu." Ndị a abụghị ọmụmụ ihe. Ndị a bụ ngwa agha a gbara n'uche gị. Ilu Ọnwụnwa nke Ihe Efu maara na ụzọ kachasị mfe iji merie gị bụ ikwe ka ị chere na e meriela gị.

4. Onye Zoro Ike

Nke a bụ ngwa agha nke anọ. Ọ zoro ihe na-eme mgbe vootu gasịrị. Ị hụrụ akụkọ. Ị hụrụ nke a. Ị hụghị nkwekọrịta. Ị hụghị nhọpụta. Ị hụghụ ego na-agafe aka. Onye Zoro Ike na-eme ka nchịkwa ghara ịhụ anya ka ị ghara ịjụ onye ọ bụla ajụjụ. ị vooturu. Mana ị leghachaghị anya.

5. Ntugharị Ụra

Nke a bụ ngwa agha nke ise. Ọ na-eche ka ị kwụsị iso mgbe ụbọchị ntuli aka gasịrị. Ị mmemmelee. Ị kwụsịrị onye ị họpọtara n'ịntanetị. Ị kparịrị nwanne nne gị. Mgbe ahụ, ị na-arahụ ụra. Ị laghachiri n'ọrụ, n'ụka, n'ahịa, n'ụzọ iji nọgide na dị ndụ. Ntugharị Ụra maara na onye obodo na-avootu ma nara ụra abụghị ihe ịma aka nye ike. Onye obodo na-avootu ma nọkwa nlele bụ ihe na-agbanwe agbanwe.

Ngwa agha ise. Otu ebumnuche: ịtụfuo vootu gị.

Akụkọ ọ bụla n'ime akwụkwọ a bụ ihe a gbara otu n'ime ngwa agha ndị a n'ihu. Akụkọ ọ bụla bụ akpa agha. Eziokwu ọ bụla bụ usoro na-elekwasị anya. Gụọ akwụkwọ a dị ka ọdịnihu gụ dabeere na ya — n'ihi na ọ dabeere na ya.

Akụkọ Nkọwa: "Nna nna gị kwụrọ ụtụ ndị Bekee tupu o nwee ike ịtụ vootu. Taa, ị na-akwọ ụtụ VAT, ụtụ mmanụ ụgbọala, na mmụba ọnụ ahịa — ma ha ka na-achịkwa gị ka ị rọọrọ maka ọkụ."

Akụkọ Ahụ

Adesuwa Ogunlesi dị afọ 34. Ọ na-arụ ọrụ na ngalaba ọrụ ndị ahịa n'ụlọ akụ bụ na Lagos. Ọ nọ n'ụlọ ụmụaka abụọ ebe jenereta na-arụ ihe dị ka awa anọ kwa ụbọchị. Ụgwọ ọrụ ya agbanwebeghị n'ime afọ atọ. Ihe ndị ọzọ niile agbanwela.

N'ụbọchị Satọde ụrọ, nne ya kpọrọ ya si Ibadan. "Bịa hịa akwụkwọ ndị a tupu anwụụ anwụọ ma ụmụ mmadụ tufuo ihe niile."

Adesuwa nyafụrụ ụzọ n'ụbọchị Sọnde. Ụlọ ahụ na-anụ dị ka kampha na akwụkwọ ochie. Nne ya kụziiri ya akwa osisi dị n'ime ya. N'ime ya, e jiri plastik chịkwọrọ bata Bournvita n'afọ 1987.

Adesuwa megheere ya.

Akwụkwọ nke mbụ bụ ihe nnwere ọtụ a kpara odo. 1923. Ụtụ ndị Bekee nke nna nna ya, Samuel Ogunlesi, kwụrọ. Pọun anọ, shillings atọ. E jiie aka nke onye nchịkwa Oyo Province. Ntụlia ahụ gụnyere ihe ederede: "Ịkwụ ụtụ na-enye onye kwụrụ ya ikike ịbụrụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị." Nna nna ya kwụrọ ego ka ndị na-achị ya were ya dị ka mmadụ, ndị were ya dị ka akụ.

Akwụkwọ nke abụọ bụ kaadị onye na-atụ vootu. 1959. Ntuli aka Zọọọkwa. Nne nne ya, Grace Ogunlesi. Afọ 28. Ọrụ: onye ahịa. Ebe ntuli aka: Mapo Hall, Ibadan. E ji tapụ klia chịkọtara kaadị ahụ, e bukọọ ya n'ime akwa ọcha ya maka nchebe n'ụbọchị ntuli aka. Grace kweere na itinye aka na vootu ga-eweta ihe akpọrọ "nchịkwa onwe." O kwenyere na ma ọ bụrụ na ọ zọrọ oke ogologo oge, ma ọ bụrụ na o tinyere aka nke ọma, ike ga-agbanwe aka.

Akwụkwọ nke atọ mere ka Adesuwa nọdụ ala. Ọ bụ kaadị Vootu Dịgịrị Ya onwe ya (PVC) nke ya. 2023. INEC nyere ya. Foto ya. Akara aka ya. Ebe ntuli aka ya: St. Gabriel's School, Maryland, Lagos.

Akwụkwọ atọ. Afọ narị. Ọchịchị onye obodo nke otu ụdị ahụ — dabeere na ịbụ onye a na-achọ iji mee ihe.

Adesuwa tiri ihe na nnwere ọtụ 1923 ahụ. Nna nna ya kwụrọ ụtụ nye gọọmentị nke enyereghị ya ihe. Ọ bụghị ụlọ akwụkwọ. Ọ bụghị ụlọ ọgwụ. Ọ bụghị ụzọ. Naanị ịwepụ ihe were mee ka ọ dị ka nchịkwa.

Ọ tiri ihe na kaadị vootu 1959 ahụ. Nne nne ya vooturu maka ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke kwesịtịrị nha obodo, nha obodo nke ukwuu, nke ebe obibi ji akụ ha n'aka. N'afọ iri isii na itoolu gachara, Abuja ka na-ekpebi onye nwetara ihe.

Ọ tiri ihe na PVC 2023 ya. O tinyere aka maka onye na-azọ ọkwa oche nke kwesịtịrị "olileanya ọhụrụ." Olileanya ahụ nọgidere ọnwa isii. Mgbe ahụ, iwepụ enyemaka mmanụ ụgbọala hichapụrụ ego ya che kwụsị. Mgbe ahụ, naira na-ada mba hichapụrụ atụmatụ ya. Mgbe ahụ, ọkụ gara n'iyi ọzọ.

Adesuwa rụrụ ihe nkiri. Nna nna ya kwụrọ ụtụ ndị Bekee. Ọ na-akwọ VAT n'ịzụ ihe ọ bụla. Ọ na-akwọ ụtụ mmanụ ụgbọala kwa oge ọ na-etinye mmanụ n'ụgbọala ya. Ọ na-akwọ ụtụ mmụba ọnụ ahịa kwa oge ọnụ ahịa na-arị. Ọ na-akwọ ụtụ nchebe kwa oge ọ na-akpọ ndị nche ka ha bịa n'ihi na ndị uwe ojii anaghị abịa. Ọ na-akwọ ụtụ akwụkwọ kwa oge ọ na-enye nwa ya akwụkwọ ndị ọzọ n'azụ nke ụlọ akwụkwọ ọha nke na-adaghị ike.

Ọ akwọla ụtụ karịa nna nna ya. Enwere ya ihe na-egosi ya karịa ya.

Gọọmentị ndị Bekee rụzuru ụzọ ụgbọ okporo ígwè iji were koko na aku Bekee gaa n'ógbè oké osimiri. Gọọmentị ya na-arụrụ ihe na ụgwọ. Gọọmentị ndị Bekee rụzuru ụlọ akwụkwọ iji kuziere ndị nta akwụkwọ maka ụlọ ọrụ ha. Gọọmentị ya na-emechi ụlọ akwụkwọ n'ihi na akwụghị ndị nkuzi ụgwọ.

Adesuwa butere akwụkwọ atọ wee tụnye n'akpa ya. O nyafụrụ ụzọ laghachi Lagos. N'abalị ahụ, o zipụrị foto ya na Instagram. "Mgbakwunye atọ nke ụmụ Naijiria. Nkwa onweghi ihe n'ime ya."

Nkọwa ahụ nwetara nkè kpee 12,000.

Mmadụ ọ bụla kpughere ajụjụ: "Kedụ ihe anyị kwesịghị ịme?"

Adesuwa zaghị azị. Ọ na-agụ akụkọ ihe meere eme nke 1999, Section 14(3). Ọ na-amụta na nnwere onwe bụ nke ndị mmadụ. Ọ na-eche eche mgbe ndị mmadụ ga-echeta.

Eziokwu Ahụ

N'afọ 1922, ndị Bekee rụzuru Clifford Constitution. O kere Council Nke Ndị Na-achị nwere ndị otu 46. Naanị 4 họpụtara ndị Naijiria. Oche anọ maka ndị mmadụ nde iri abụọ. Nke ahụ bụ onye nnọchiteanya ọhụrụ otu maka ndị mmadụ nde ise. Ndị Bekee kporo nke a "gọọmentị ndị nnọchiteanya." Ndị nnọchiteanya ahụ họpụtara site n'aka ndị nwoke toro nke kwụrọ ụtụ na akara 10 pọun kwa afọ ma ọ bụ karịa. Karịa 1% nke ndị mmadụ tozuru oke.

Ntuli aka nke 1923 bụ nke Naijiria nke mbụ. A kụrụ ya maka ndị Naijiria. A kụrụ ya maka ndị Bekee ka ha nwee ike nchịkwa ndị Naijiria. Onye meriri, Herbert Macaulay, jiri ohere ahụ maka nchịkwa ma e wee were were oche ndị ọzọ. Ọ were afọ 36 ka ha nweta ha.

N'afọ 1946, ndị Bekee rụzuru Richards Constitution. Akwụkwọ nke a kere Naijiria ị nọ n'ime ya taa. O kere mpaghara atọ: Arewa, Ọwụwa Anyanwụ, na Odida Anyanwụ. Ọ kwesịghị ịchịkwa ịdị iche iche. Ọ bụrụ ihe mgbochi maka nkewa. Usoro mpaghara atọ ahụ gbanwere agbụrụ ka ọ bụrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ka ọ bụrụ agha. Ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ niile kemgbe ahụ bụ ihe a na-akpa àgwà. Ntuli aka niile kemgke ahụ bụ ihe nkiri nke mpaghara.

Mpaghara ndị ahụ anaghị adị ọnụọgụgụ otu. Arewa nwere ala karịa, mmadụ karịa, na oche karịa. Nke a abụghị ihe na-eme nke ọma. Iwu ndị Bekee nke oge ochịchị kwesịrị Arewa nke ukwuu maka nchịkwa dị mfe. Nke ahụ bụ ihe na-adịghị arịrịọ.

N'afọ 1951, Macpherson Constitution wetara Ụlọ Ndị Nnọchiteanya. Ndị Naijiria nwere ike ime iwu. Mana onye isi ala ndị Bekee kwekọrịtara ike ịnabata ma ọ bụ ịjụ iwu ọ bụla. Ọ nwere ike ịchịkwa nnọkọ ọ bụla. Ọhụrụ nke nchịkwa onwe ma enweghị ihe n'ime ya.

N'afọ 1954, Lyttleton Constitution kere usoro nha obodo. Mpaghara nwetara nnwere onwe nwere ike. Mana gọọmentị etiti jikwotara ndị agha, iwu mba ọzọ, na akụ nọmba. Ọ na-adị ka ihe i ma? Usoro ahụ agbanwebeghị. Abuja ka na-achịkwa ihe niile dị mkpa.

Ntuli aka nke etiti nke 1959 bụ nke kpebiri nkwee. Naijiria na-ele ọnwụnwa nkwe nwere onwe anya. Ntuli aka a ga-ekpebi onye ga-anabata ike site n'aka ndị Bekee.

National Council of Nigeria and the Cameroons (NCNC), nke Nnamdi Azikiwe du, meriri votu kachasị n'ala nile. Northern People's Congress (NPC), nke Ahmadu Bello du, meriri oche kachasị n'ihi uru Arewa e wubere n'ime usoro ahụ. Action Group (AG), nke Obafemi Awolowo du, meriri Odida Anyanwụ.

Ọnụọgụgụ ahụ dị njọ. NCNC meriri votu ndị mmadụ mana enweghị ike ịmepụta gọọmentị. NPC furu votu ndị mmadụ mana ọ chịkọtara oche kachasị. N'ọnwa Disemba 12, 1959, tupu e nye nke niile nke abara, Governor-General James Robertson họpụtara Abubakar Tafawa Balewa ka ọ bụ Prime Minister. Nhọpụta ahụ si London pụta, ọ bụghị site n'akwụkwọ vootu.

Gọọmentị nke mbụ nke Naijiria họpụtara site n'aka onye ọrụ ọha nke ndị Bekee tupu ekpebi ndị mmadụ zuru ezu.

Nke a abụghị ihe omume ma ọ bụ akụkọ iko. A kwụsịtịkwala ya n'akwụkwọ nnyefe ike nke a na-ebubee ugbu a n'ebe a na-echekwu ihe nke obodo British dị na Kew. Robertson dere na gọọmentị nke ndị Arewa na-eduga "dị mkpa maka ịdị jụọ." Ọ jụghị ihe ndị Naijiria chọrọ. O kpebiri ihe ha kwesịghị.

Mpaghara ndị e kere n'afọ 1946 bụrụ ụlọ mkpọrọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Naijiria nwere onwe. Ntuli aka niile kemgbe ahụ na-alụ n'ime ala ahụ otu ahụ. Nhọpụta ọ bụla, mpụ ọ bụla, agha ọ bụla na-eso maapụ onye ọrụ ndị Bekee kere n'afọ 1946.

Nna nna gị nwetara nkwa nkwe nwere onwe. O nwetara ụlọ nnyongo nwere ndị nwe ọhụrụ.

Ìhé Nke Pútárà Maka Gị

• Ị bụghị onye na-atụ vootu n'ime ọchịchị ndị Naijiria kere. Ị bụ onye na-atụ vootu n'ime ọchịchị ndị Bekee kere n'afọ 1946, ndị agha gbanwere n'afọ 1999, na ndị na-arụ ọrụ ya na-enwe uru site na ihe na-agba gị ume.
• Vootu gị a na-agụkarị n'ime ihe nkiri mpaghara nke karịrị ụbọchị ị mụrụ. Ịghọta ihe nkiri a bụ nzọụkwụ nke mbụ iji mebiri ya.
• Mgbakwunye atọ n'ime ezinụlọ gị nwere kaadị vootu. Mgbakwunye ole ka nọgidere ndị ọhụrụ ha họpụtara ka ha rụọrọ ha ihe?

Usoro Ihe

| Afọ Ntuli Aka | Iwu Ọchịchị | Oche Ndị Họpụtara | Onye Nweere Ike Vootu | Ọnụọgụgụ Ndị Na-atụ Vootu | % nke Ndị Mmadụ |
|:---|:---|:---|:---|:---|
| 1923 | Clifford | 4 (n'ime 46 niile) | Ndị nwoke toro na-akwọ ụtụ 10 pọun kwa afọ | ~3,000 | ~0.01% |
| 1938 | Clifford (gbanwere) | 5 | Ihe ụtụ otu ahụ | ~4,000 | ~0.01% |
| 1947 | Richards | 40 (nnọkọ mpaghara) | Ndị nwoke toro nwere akụ/ego | ~70,000 | ~0.1% |
| 1951 | Macpherson | 184 (Ụlọ Ndị Nnọchiteanya) | Ndị nwoke toro n'ime mpaghara ụfọdụ | ~1.1 nde | ~1.2% |
| 1954 | Lyttleton | 184 (Ụlọ Etiti) | Ndị nwoke toro; nlebara anya akwụkwọ n'ebe ụfọdụ | ~2.5 nde | ~2.5% |
| 1959 | Iwu Nkwe Nwere Onwe | 312 | Ndị nwoke toro na Arewa; ndị nwoke na ndị nwaanyị niile na Odida Anyanwụ na Ọwụwa Anyanwụ | ~9.1 nde | ~7.5% |

Ihe e si nweta: National Archives UK; Nnamdi Azikiwe Library records; Michael Crowder, "The Story of Nigeria" (1962); J.B. Dudley, "Parties and Politics in Northern Nigeria" (1968); Richard Sklar, "Nigerian Political Parties" (1963).

Ọchịchị Onye Ochị

"Ochịchị ndị Bekee nyere anyị ụlọ ọrụ."

Ị nụrụla nke a n'oriri abalị. Ị gụrụ ya n'akwụkwọ nkụzi ndị rụrụ ihe ndị e kwu na. Nzaghachi ahụ bụ nke a: ndị Bekee rụzuru ụzọ ụgbọ okporo ígwè, kere ọrụ ọha, rụzụrụ ụlọ ikpe, kuziere anyị usoro nnọkọ. Anyị kwesịghị ịdaala.

Nke a bụ ụgha e ji ezigbo ekwu mee ka ọ dịrị mma.

Ndị Bekee rụzuru ụzọ ụgbọ okporo ígwè site n'ime obodo gaa n'ógbè oké osimiri. Ha arụghị ya ka ndị Naijiria nwee ike ịleta ezinụlọ ha. Ha rụrụ ya iji were ọkọwa steeti site na Jos, koko site na Ibadan, aku Bekee site na Kano, na mmanụ akwa site na Ọwụwa Anyanwụ gaa na ụgbọ mmiri ndị Bekee. Ụzọ ụgbọ okporo ígwè ahụ bụ ụzọ mmiri nke na ewepụ ihe, na-agbakwunye na ụgbọala ndị njem na-agafe.

Ndị Bekee kere ọrụ ọha. Ha kere ya iji nchịkọ ụtụ, mebiri iwu ndị ochịchị, nchịkwa ụzọ nke ihe na-aga London. Ọrụ ọha ahụ abụghị nke e ji eme ndị Naijiria. Ọ bụ nke e ji nchịkwa ndị Naijiria maka uru ndị Bekee.

Ndị ụlọ ikpe? Ha nwerịrị iwu ndị Bekee. Usoro nke ha kere maka ala chụsasịrị obodo na chịkọtara nwe ala. Usoro nnọkọ ọrụ ndị nkụzi ha kuziri anyị bụ usoro nke ndị nnọnye — ka a sara ndị nwe ochịchị nke ọma, ka a rọọrọ ihe na-ekwere anyị nke ihe kwesịrị ịbụ nke anyị site n'amụmụ.

Nke a bụ ihe ochịchị ndị Bekee nyere Naijiria n'ezie: steeti nke e kere iji ewepụ ihe, nkewa mpaghara nke e kere iji nchịkwa, na akụ na ụba nke e jiri mee ihe na-akpọtụ maka ụlọ ọrụ ndị Europe. Ihe ndị ọzọ niile bụ nhazi.

Ụlọ ọrụ ndị dị mkpa — nkuzi ụlọ akwụkwọ na-ahụ anya, ike nchekwa ahụike, ụlọ ikpe nke onwe, ndị ome iwu ndị na-arụrụ ọrụ — abụghị onyinye ndị ochịchị. Ha bụ ihe na-atụ ndị ochịchị egwu. Ndị mmadụ agụlere akwụkwọ na-ajụ ajụjụ. Ndị ọrụ na-arụgide nke nke na-arịọ ụgwọ ọrụ. Ụlọ ikpe ndị nwere onwe na-agbachie iwepụ ala. Ndị ome iwu ndị na-arụrụ ọrụ anabatakwaghị iwepụ ihe.

Ọchịchị ndị Bekee enyereghị gị ọchịchị ndị mmadụ. O nyere gị ihe kpatara nchịkwa nke ndị isi gị ka na-eji rụọ ihe.

Eziokwu Ahụ

Vootu gị nke afọ 2027 a ga-agụkarị n'ime usoro ihe nkiri mpaghara nke e kere n'afọ 1946. Richards Constitution ka nọ n'ime akwụkwọ vootu gị. Ịma nke a adịghị eme ka vootu gị bụrụ ihe efu. Ọ na-eme ka ị bụrụ onye e ji agha. Máshinụ ahụ e wubere site n'aka ndị na-achị mmadụ, mana ndị na-arụ ya họpụtara site n'aka gị. Ndị na-arụ ihe nwere ike ịchịkwa — site n'aka ndị na-atụ vootu maara ihe gbasara máshinụ ahụ.

Omume Gị Dị Ka Onye Obodo

Ịkpe Onye Obodo — Mee Ise Ndị A Nke A Ha:

1. Chọọ akụkọ ihe mere eme nke ntuli aka n'ime ezinụlọ gị. Jụọ onye dị okenye karịa n'ime ezinụlọ gị ma ọ bụrụ na onye ọ bụla n'ime ezinụlọ gị vooturu tupu afọ 1999. Chọọ akwụkwọ ọ bụla — kaadị, nnwere ọtụ, foto, echeme. Dee ya. Ncheta ahụ bụ agha megide Enjin Ịchefụ Eche.

2. Gụọ Constitution Section 14(3). Ọ na-ekwu na ndị gụnyere n'ime gọọmentị ga-egosi "character nke etiti" iji "kwalite ịdị n'otu nke obodo." Jụọ onwe gị: ọ meela? Ọ ka kabineta ugbu a na-egosi nkà ma ọ bụ ihe nkiri? Dee azịza gị n'okwu abụọ.

3. Lelee ndebanye gị dị ka onye na-atụ vootu. Gaa n'ịntanetị INEC [IHE NKE DỊ N'AKỤKỌ: ma ọ bụ portal nke gọọmentị dị n'afọ 2026-2027]. Lelee ebe ntuli aka gị. Kwenye na nkọwa gị. Seefoto nke ihe niile.

4. Kekọrịta akụkọ Adesuwa. Ziga akụkọ nke mbụ nke isi akụkọ a ka ọ gaa n'aka mmadụ atọ n'ime òtù WhatsApp ezinụlọ gị. Jụọ: "Mba nke akwụkwọ atọ ndị a bụ nke na-akọwa ịbụ gụ dị ka onye obodo?"

5. Mụta otu ihe sitere na Taabulụ Ihe. Otu. Abụghị ise. Otu ihe zuru ezu ị nwere ike ikwu mgbe onye kwuru na "ọchịchị ndị Bekee abụghị ihe njọ." Enjin Ịchefụ Eche na-atụ egwu ndị mmadụ nwere echeche.

Ọgbụgba WhatsApp

"Nna nna gị kwụrọ ụtụ ka a kpọọ ya onye obodo. Ị na-akwọ ụtụ karịa ma ị ka na-arọ maka ọkụ. Akwụkwọ atọ. Afọ narị. Nkwa onweghi ihe n'ime ya. Gụọ nke a: [njikọ]"

Akụkọ Nkọwa: "Abiola meriri n'ofe akụkọ niile n'afọ 1993. Ha kachapụrụ ya n'ihi na ọ rụrụ ọrụ. Akpa gị efu bụ ihe na-egosi ya."

Akụkọ Ahụ

Kunle Adewale dị afọ 29 n'afọ 1993. Ọ na-arụ ọrụ dị ka onye nka na Nigerian Television Authority dị na Ikeja. Ọ na-enweta naira 1,200 kwa ọnwa. Ọ na-akwọ ụgwọ ụlọ naira 350. Ọ na-ezigara nne ya naira 200 n'ime obodo Ekiti. Ọ nchekwaghị ihe. Mana o kwenyere.

N'abalị Juun 12, 1993, Kunle teta n'elekere 4 nke ụtụtụ. Ọ chọghị ihe na-eku ozi. Agbata obodo ahụ na-agabiga. Ị rụrụ ihe nke ọma n'ime mmiri ọkụchie, riri achịcha mebiebie, ma gaa n'ebe ntuli aka ya dị na St. John's School, Ojota. Ọ rute n'elekere 5:45 nke ụtụtụ. Ahịrị ahụ akarịrịla gburugburu ibi.

Ọ chere awa isii.

Anyanwụ kụrịrị ahụhụ. Ahịrị ahụ ka agaghị. N'elekere 10:30 nke ụtụtụ, nwoke daa n'ubi n'ihu ya abụọ ebe. Ọ bụghị ụgbọala ọrụ ahụhụ bịara. Ndị agbata obodo nwoke ahụ butere ya n'ụlọ mgbochi. Ahịrị ahụ nọgide n'ọsọ. Nke a abụghị ume ike. Nke a bụ agụụ maka ihe nke na-emeghị mgbe ọ bụla.

N'elekere 11:47 nke ụtụtụ, Kunle nwevịrị aka nke ya tinyere. O họpụtara Nhọrọ A — Moshood Kashimawo Olawale Abiola. Ọ họpụtaghị ya n'ihi na Abiola bụ Yoruba. O họpụtara ya n'ihi na Abiola na-akwa Hausa, Igbo, na Yoruba nke ọma n'ịkwu okwu. N'ihi na onye na-eso Abiola bụ onye Alakụba nke Arewa. N'ihi na ozi Abiola dị mfe: "Ka anyị kwakwa Ọgbenye Ebì."

Kunle laghachiri n'ụlọ na-amụ emo. Ọ maaghị na vootu ya ewerela akara mbochi.

Mputa abịara steeti n'otu n'otu. Abiola meriri Ogun, Oyo, Osun, Lagos, Ondo, Edo, Delta, Anambra, Enugu, Imo, Abia, Plateau, Taraba, Kaduna, Katsina, Borno, Yobe, Adamawa, na Jigawa. Steeti iri itoolu. O meriri n'ofe akụkọ agbụrụ. O meriri n'ofe akụkọ okpukpe. Tiketi ya nke Alakụba-Alakụba meriri n'ime steeti ebe ndị Kraịst bụ ọtụtụ. Ọtụ ya nke ndị Kraịst nyere ya ihe, na mbọ ya nke Arewa rụrụ ọrụ.

Mputa ikpeazụ: vootu 8,341,309 maka Abiola. Vootu 5,952,087 maka Bashir Tofa. Abiola meriri 58.36% nke votu. O meriri n'ime steeti 19 n'ime 30. O karịrị akara abụọ n'ime atọ dị mkpa. O bụ onye a họpụtara dị ka onye isi ala n'ihe niile ma e wepụ okwu.

Mgbe ahụ Juun 23 bịara.

Ibrahim Babangida akachapụghị ntuli aka ahụ onwe ya. O zipụrọ akụkọ site n'aka onye isi Commission Na-ahụ Maka Ntuli Aka Nke Obodo, Professor Humphrey Nwosu. E kachapụrụ ntuli aka ahụ. E nyeghị kpatà ọ bụla. E nyegụghị ntọala iwu ọ bụla. Naanị kachapụrụ ya.

Okwu ahụ anaghị egosi ihe ike nke ya. Nwa gị gafere ule. Onye nlele ahụ gbaa mputa. Onye ị họpọtara merie. Onye ikpe ahụ kachapụrụ òtù. Kachapụ ya na-ekwu ka ọ dị ka usoro iwu. Ọ bụ ihe megide ịgụ vootu.

Kunle erighị nri kwa ụbọchị abụọ. O gara ọrụ n'abalị Juun 24 ma tiri ihe n'ịngalaba ọ na-enweghị ike ịrụ. Onye ọrụ ya, nwoke Hausa aha ya bụ Ibrahim site na Kano, hụrụ ya na-aṅụ anwụrụ n'ime ụlọ nchekwata ihe. Ibrahim vootukwara maka Abiola. "Ha akachapụghị ntuli aka," Ibrahim kwuru. "Ha kachapụrụ anyị."

Ọ kwụrụ eziokwu. Ha akachapụghị ya n'ihi na Abiola furu. Ha kachapụrụ ya n'ihi na Abiola meriri n'ofe akụkọ niile. Onye Alakụba Yoruba na-eme ka steeti ndị Kraịst merie. Onye na-azọ ọkwa oche nke ndị ndida meriri steeti ndị Arewa. Tiketi Alakụba-Alakụba meriela ebe ọ bụla. Nke a dị njọ. Nke a gosipụtara na ndị Naijiria nwere ike ịtụ vootu dị ka ụmụ obodo, ọ bụghị dị ka agbụrụ. Ọ bụrụ na nke ahụ mere otu ugboro, ọ nwere ike ịmekọ ọzọ. Ọ bụrụ na ọ mekwara ọzọ, Ngwaọrụ Nkewa ga-ewe ike. Ọ bụrụ na Ngwaọrụ Nkewa wepụ ike, ụmụ obodo nwere ike ịghọta ike ha niile.

Abiola ekweghị ka ọ nọrọ n'ọfịs. N'abalị Nọvemba 17, 1993, Sani Abacha nwetara ike site n'ịchị ike. Olileanya nke Juun 12 ghọrọ egwu nke Abacha. Njem NADECO malitere, na-arịọ ka e kwado ntuli aka ahụ. E kwụsịrị Abiola n'afọ 1994. Ọnwụ ya bị n'oge ọchịchị n'abalị Juul 7, 1998, ụbọchị tupu o kwesịghị ịpụ n'ọchịchị.

Kunle dị afọ 61 ugbu a. O kwụsịrị ọrụ na NTA n'afọ 2019. Ncheta ụgwọ ọrụ ya na-abịakwa n'ụzọ na-adịghị eru. Nwa nwanne ya nke okenye bụ Dele dị afọ 24. Dele gụsịrị akwụkwọ na Lagos State University n'afọ 2025 nwere akara na kọmpụta sainsị. Ọ na-anya ụgbọala Uber. Ọ rụbeghị ajụjụ ọrụ.

N'ọnwa Disemba gara aga, Kunle gwara Dele akụkọ Juun 12. O gosiere ya aka ya, nke ahịrị ọkwụ ahụ ka na-egosi ebe o metụtara akwụkwọ vootu ahụ afọ iri atọ na abụọ gara aga. "Ị ga-atụ vootu n'afọ 2027?" Kunle jụrụ.

Dele rụrụ ihe nkiri n'obi. Ebe ntuli aka ahụ dị nkeji iri anọ na ise site n'ụzọ ụgbọala. Ụgbọala na-akwọ naira 800 ọfụma n'ụzọ. Ọ ga-atụfu ọkara ụbọchị nke ego Uber ya. Nke ahụ dị ka naira 8,000 ego na-atụfu. Tinyekwuo ụgwọ ụgbọala. Tinyekwoo ihe ize ndụ nke ime ihe ike. Tinyekwuo ihe na-egosi na onye ọ bụla ga-ezighi ezi ya.

"Aga m eche banyere ya," Dele kwuru.

Ọ gaghị atụ vootu.

Ụgbọala meriri. Okwukwe furu. Enjin Ịchefụ Eche nọgidere na-agba ọsọ. Ilu Ọnwụnwa nke Ihe Efu meriela ọzọ.

Mana Dele amaghị ihe Kunle maara. Kunle maara ihe ọ pụtara mgbe vootu gị na-egosi na ọ na-eme ka ike si n'ihu. O maara na ikachapụ Juun 12 abụghị ihe na-egosi na ịtụ vootu bụ ihe efu. Ọ bụ ihe na-egosi na ịtụ vootu bụ ihe ize ndụ — ize ndụ nye ndị chọrọ ka ị kewaa, ka ị nọkọ, ka ị chefụ.

Eziokwu Ahụ

Ntuli aka nke onye isi ala nke Juun 12, 1993 bụ nke kachasị pụtara ìhè n'akụkọ ihe mere eme nke Naijiria. Abụghị n'ihi na teknụzụ. Kama n'ihi na ụzọ.

Commission ntuli aka jiri Nhọrọ A4. Nke a pụtara ịtụ vootu n'ihu ọha. Ị zọrọ n'azụ akara nke onye ị họpọtara. Ndị agbata obodo gị hụrụ nhọpụta gị. Obodo gị bụrụ ihe amamihe nke ịnọ gị. Enweghị ihe nzuzo akwụkwọ vootu a ga-agbanwe. Enweghị ohere maka ndị vootu na-anwụ anwụ mgbe mmụọ anwụghị kwesịghị ị zọ n'ahịrị anụ ahụ.

Usoro ahụ e kere iji pụtara ìhè, abụghị maka nnọọ. Ọ rụrụ ọrụ.

Moshood Abiola soro asọmpi dị ka onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria ọ bụla si asọpịwara kemgbe ahụ. Ọ mụtara asụsụ Hausa iji na ndị na-atụ vootu nke Arewa kwu okwu ozugbo. O jikọtara Baba Gana Kingibe, onye Alakụba nke Arewa, dị ka onye na-eso ya. O wubere ndị mmekọrịta n'ofe mpaghara ọchịchị nke isii. O sọpụwara na nkọwa nkọwa ise: ịgbanwe ụgwọ, ịmịkọta ịkpa okwu, ịgbanwe nkuzi, itinye ego n'ihe nchekwa ahụike, na ịgbanwe ụdị ọrụ ugbo.

Ntuli aka a kpebiri ka ọ bụrụ n'abalị Juun 12, 1993. Ndị na-atụ vootu bụ ihe dị ka nde mmadụ 39 na-e debanyere aha. Ihe dị ka vootu nde 14.3 ka wàra. Abiola natara vootu 8,341,309. Tofa natara vootu 5,952,087. Abiola meriri n'ime steeti 19 n'ime 30. O ruturu ihe achọrọ nke iwu nke ọtụtụ votu na opekata mpe abụọ n'ime atọ nke steeti.

Ikachapụ ya bị n'abalị Juun 23, 1993. Babangida bụrụla iwu nke inye onwe ya ike iji kachapụ ntuli aka ọ bụla. O jiri ya. N'ihi gọọmentị, a kachapụrụ ntuli aka ahụ n'ihi na "enweghị ihe ziri ezi." E debanyereghị ihe na-adịghị mma ọ bụla. Ihe e me kpatala nke bụ ihe ndị n'ime mechara kọwaa: otu ndị agha nke Arewa jụrụ ịnabata onye isi ala nke ndị ndịda, ọbụna onye meriri n'ime steeti ndị Arewa.

Njem NADECO malitere dị ka ndabere. Nke Anthony Enahoro, Abraham Adesanya, Bola Tinubu, na ndị ọzọ du, NADECO rịọrọ ka e wepụ ikachapụ nke Juun 12 ma tinye Abiola n'ọfịs dị ka onye isi ala. Njem ahụ nọgidere na-arịọ site n'ịmachi ike, ịrịọ mba ọzọ, na ịrịọ maka iwu sitere n'afọ 1994 ruo 1999.

Abiola kwupụtara onwe ya dị ka onye isi ala n'abalị Juun 11, 1994. E jidere ya n'ihi na ọ kwuru na ọ bụ ihe megide obodo. O nọgidere n'ime mkpọrọ afọ anọ. Ọnwụ ya bụ n'abalị Juul 7, 1998, obere mgbe ọnwụ Sani Abacha gasịrị. Ihe kpatara ya n'ihu ọha bụ ọrịa obi. Ihe kpatara ya nke a kụghị na-ekwu bụ ọnwụnwa nke oge gbara anyị.

Olusegun Obasanjo pụtara n'ime mkpọrọ ma họpụtara dị ka onye isi ala n'afọ 1999. O kwadoghị Juun 12. E kwupụtaghị onye meriela n'ihu ọha. Ntuli aka nke rụrụ ọrụ a kachapụrụ ya n'akwụkwọ ndekọ ihe. Ntuli aka nke gosipụtara na ndị Naijiria nwere ike ịtụ vootu dị ka ụmụ obodo e metụtala dị ka ihe na-emeghị.

Ọ were afọ 25 ka e nwee nkwupụta gọọmentị ọ bụla. N'afọ 2018, President Muhammadu Buhari kwupụtara na Juun 12 bụ Ụbọchị Ndọrọ Ndọrọ Ọchịchị, iji tụgharịa nke bụ May 29. Mana ịkwupụta ụbọchị ọrụ abụghị otu ihe na ịkwupụta onye meriela. Nkwenye ihe gbasara usoro abụghị ihe bịara.

Juun 12 ka nọ dị ka ihe e kwesịghị ịkpe azị n'ihi na ndị ike nke kachapụrụ ya ka na-arụkọ ọrụ. Ihe nkiri mpaghara nke mere ka mmeri Abiola nke gafere akụkọ agbụrụ n'afọ 1993 ghara ịnabata ka na-ekpebi mputa ntuli aka. Ike nke ndị agha na-achị ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria, ọbụna ugbu a e wee ya na akwa ndị ọrụ ndị mmadụ, ka na-arụ ihe site n'aka ndị ọrụ ndị mmadụ. Ịtụ nye onye na-azọ ọkwa oche na-eme ka ọ merie n'ofe akụkọ niile ka na-atụ ndị ọchịchị egwu.

Ìhé Nke Pútárà Maka Gị

• Mgbe onye kwuru na "ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị niile bụ otu," cheta Abiola. Ọ dị iche. Ha gburu ya maka nke ahụ. Ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị iche nọ n'ime ha. Usoro ahụ e kere iji gbochie ka ị chọta ha.
• Ụzọ ịtụ vootu dị mkpa karịa teknụzụ ịtụ vootu. Nhọrọ A4 bụ teknụzụ dị ala ma nwee ntụkwasị obi dị elu. BVAS bụ teknụzụ dị elu ma nwee ntụkwasị obi dị ala. Teknụzụ na-enweghị nhụpụpụ abụghị ihe ọzọ ma e wepụ ihe egwuregwu dị ọnụahịa.
• Ọ bụrụ na nna nna gị kwenyere n'afọ 1993 ma nwa nwanne gị ekwenyeghị n'afọ 2027, onye meriri? Enjin Ịchefụ Eche meriri. Ilu Ọnwụnwa nke Ihe Efu meriela. Abụghị ndị na-ezighi ezi ahụ. Máshinụ ahụ nke kwenyere na ị ghaghị ịgbalị.

Usoro Ihe

Ihe e si nweta: Humphrey Nwosu, "Laying the Foundations for Nigeria's Democracy" (2008); Larry Diamond, "Class, Ethnicity and Democracy in Nigeria" (1988); akụkọ ọtụtụ sitere na The Guardian (Lagos) Juun–Juul 1993; akwụkwọ ndekọ nduzi, National Archive, Abuja.

Ọchịchị Onye Ochị

"Juun 12 a kpebiri. Gaa n'ihu."

Ị nụrụla okwu a kwa Ụbọchị Ndọrọ Ndọrọ Ọchịchị ugbu a. Ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-etinye akwa mma. Ndị na-ekwu okwu na-edepụta ihe ndị. Onye ọ bụla kwenyere na ọ bụ ihe na-ewute. Mgbe ahụ, ha na-ekwu: "Mana nke ahụ bụ oge ahụ. Nke a bụ ugbu a. Anyị ga-aga n'ihu."

Nke a bụ Enjin Ịchefụ Eche na-ekwu.

Juun 12 ka na-anọghị nke ọma n'ime usoro. E kwupụtaghị onye meriela n'ihu ọha. E wepụtaghị mputa site n'aka commission ntuli aka. Abiola ekweghị ka ọ rụọ ihe. Iwu nke mere ka ikachapụ ya ike e wepụghị. Otu ndị agha nke lụzọrọ ntuli aka ahụ enweghị ihe a metụtara. Ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị sitere n'otu ahụ ka na-achịkwa ụlọ ọrụ dị mkpa nke Naijiria.

Ihe a kpebiri bụ ụbọchị ọrụ. Ihe a kpebiri bụ okwu. Ihe a kpebiri bụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke chọrọ uru mmetụta nke Juun 12 na-enweghị ihe pụtara ya n'ime usoro.

Ihe pụtara nke ya n'ime usoro ndị a: Ọ bụrụ na Juun 12 gosipụtara na ndị Naijiria nwere ike ịtụ vootu n'ofe akụkọ agbụrụ na okpukpe, mgbe ahụ Ngwaọrụ Nkewa nwere ike ịwepụ ike. Ọ bụrụ na Ngwaọrụ Nkewa nwere ike ịwepụ ike, mgbe ahụ ụmụ obodo nwere ike ịchịkọta ọnụ n'ofe akụkọ. Ọ bụrụ na ụmụ obodo nwere ike ịchịkọta ọnụ n'ofe akụkọ, mgbe ahụ ihe nkiri mpaghara nke 1946 nwere ike ịtụgharị. Ọ dịghị onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-enweta uru site n'he nkiri ahụ chọrọ ka a ghọta nke a.

"Gaa n'ihu" pụtara "chefuo." "Chefuo" pụtara "megharịa." Ntugharị Ụra dabeere na mmụọ gị ịkwadebe ka iji ihe nkiri mee ka ọ dị ka agụụ ma e wepụ ihe dị ka agha.

Ịkpebi Ụbọchị Ndọrọ Ndọrọ Ọchịchị nke 2018 ekweghị ka Juun 12 kpee azị. O jiri ya tụrụ aro. Ọ gbanwere oge na-agbanwe ndụ ka ọ bụrụ ihe emume. O nyere gị ụbọchị a ga-ezu ihe ọrụ kama mgbanwe n'ime usoro. Enjin Ịchefụ Eche anaghị ehichapụ ihe nkiri mgbe niile. Ụfọdụ oge, ọ na-echeta ihe nkiri kpọmkwem iji mee ka ọ ghara ịrụ ihe.

Eziokwu Ahụ

Nhụpụpụ dị mkpa karịa teknụzụ. Ịchịkọta ọnụ dị mkpa karịa mmụọ ọṅụ. Njem asọmpi nke Abiola chịkọtara ọnụ n'ofe mpaghara isii ruo afọ abụọ. Ntuli aka jiri akwụkwọ vootu nke ọha niile nwere ike ịhụ. Mgbe nhụpụpụ na ịchịkọta ọnụ sonyere, mputa abụghị ihe e ji ekwu okwu — oke mmeri mere ka a chọọ ikachapụ ya. Vootu gị na ike mgbe ọ dị ihe anya ma nọrọ n'ime ụlọ. Mmụọ ọṅụ na-adịghị ike abụghị ihe gbasara.

Omume Gị Dị Ka Onye Obodo

Ịkpe Onye Obodo — Mee Ise Ndị A Nke A Ha:

1. Lee ihe nkiri "June 12: The Actualization." Ọ na-agafe n'YouTube. Awa abụọ. Ị ga-ahụ ahịrị ahụ. Ị ga-ahụ mputa a kụpụtara n'ihu ọha tupu ikachapụ ya. Ị ga-ahụ ihe okwukwe na-ekwu.

2. Jụọ ndị mmadụ atọ karịrị afọ 50 ajụjụ. Jụọ: "Ị nọ ebe Juun 12, 1993?" Dee azịza ha n'efon gị. Echeche ha bụ ihe ị nọ n'okike. Dee otu ahịrọ okwu site n'ajụjụ ọ bụla wee zipụ ya na ụzọ ị na-akpa akụkọ obodo gị.

3. Chịkọta nkwekọrịta ncheta. ịchịkọta ndị enyi ise. Lee ihe nkiri Juun 12 ọnụ. Kpachie anya n'otu ajụjụ: "Gini ka Naijiria ga-eme ma ọ bụrụ na Abiola rutere n'ọfịs?" Ebumnuche ahụ abụghị agụụ. Ebumnuche ahụ bụ ịrụ ihe ncheta ahụ ike ahụ Enjin Ịchefụ Eche chọrọ ịda.

4. Mụta ihe atọ site na Taabulụ Ihe. Ọnụọgụgụ atọ gbaara nkụzi ị nwere ike ịkọwa. Abụghị "Abiola meriela ọtụtụ." Kwuwa sị: "Abiola meriri vootu nde 8.3 n'ime steeti 19." Ihe zuru ezu bụ agha megide ihe na-agbanwe agbanwe.

5. Chọta ebe ntuli aka gị maka [IHE NKE DỊ N'AKỤKỌ: 2027]. Gaa ebe ahụ n'ụbọchị izuụka a. Ngwaọrụ oge. Mụtakwu ihe na-akwọ. Maa atụmatụ ihe ihe ịrụba n'ime ntuli aka na-achọ. Mgbe ahụ jụọ onwe gị: ọdịnihu m kwesịghị ịbụ ihe ịrụba?

Ọgbụgba WhatsApp

"Abiola meriri steeti 19. Ha kachapụrụ ya n'ihi na ọ rụrụ ọrụ. Akpa gị efu bụ ihe na-egosi ya. Lee nke a: [njikọ ihe nkiri Juun 12]"

Akụkọ Nkọwa: "Ha nyere anyị ọchịchị ndị mmadụ n'afọ 1999. Mana ha chekwara akwụkwọ nkọwa ihe. Akwụkwọ nkọwa ahụ na-ekwu: Abuja na-ekpebi ihe niile."

Akụkọ Ahụ

Emmanuel Ogbonna dị afọ 26 n'abalị Mee 29, 1999. Ọ nọrọ n'ihu Square Eagle dị na Abuja wee bịrụ akwa mmiri. O zubighị ịbịrụ akwa mmiri n'uche. Ọ bụghị nwoke ihe na-emetụtụ ya n'obi. Ọ bụ onye na-agba ụgbọala taxi site na Enugu nke chekwara ruo ọnwa isii ka o nwee ike ịkwụ ụgwọ njem gaa Abuja. O rarala n'ime ụlọ nwanne ya nwoke dị na Gwagwalada. O yịrị akwụkwọ na ya na-enweghị ihe ọzọ.

Mgbe General Abdulsalami Abubakar nyefere ọkọlọtọ nye onye isi ala a họpụtara Olusegun Obasanjo, Emmanuel bịrụrụ akwa mmiri. O bịrụrụ akwa mmiri maka ndị akwụkwọ a gburu n'University of Lagos n'oge ndị na-eme iwe megide Abacha. O bịrụrụ akwa mmiri maka ndị nta akụkọ furu efu. O bịrụrụ akwa mmiri maka nwanne nne ya, onye nkụzi ụlọ akwụkwọ, nke nwụrụ n'ime mkpọrọ n'afọ 1996 maka iso nke kwantere ihe nkiri NADECO. O bịrụrụ akwa mmiri n'ihi na ochechịnịna ahụ gachala.

O kwụrụghị eziokwu.

Ochechịnịna ahụ agwụghị. O gbanwere uwe.

Emmanuel dị afọ 52 ugbu a. Ọ ka na-agba ụgbọala taxi, mana ụgbọala ahụ dị ochie karịa ma ụgwọ ụgbọala na-azụ ihe dị ntakịrị. Icheta ụgwọ ọrụ ya sitere n'otu ndị na-agba ụgbọala nke Federal Capital Territory ka nọ "n'ime usoro" kemgbe afọ 2019. Nwa ya nwoke, Chinedu, gụsịrị akwụkwọ Master's degree n'ihe gbasara akụ na ụba na University of Nigeria, Nsukka, n'afọ 2023. Chinedu na-agba Ụber. O jụọla ọrụ ugboro 47. O gara ajụjụ ọrụ ugboro atọ. Ọ dịghị otu n'ime ha nye ya ọrụ.

"Ị bịrụrụ akwa mmiri n'ihu Square Eagle," Chinedu gwara nna ya n'Christmas gara aga. Ha nọ n'ọchịchịrị. Transformer kụrụ nke atọ izuụka gara aga. Ọ dịghị onye rụrụ ọrụ abịa. "Ọ bụ ihe na-ewu ewu?"

Emmanuel zaghị azị. Ọ na-eche banyere Iwu Ọchịchị nke 1999. O gụrụ ya, n'ikpeazụ, n'afọ 2024. O gụrụ Section 44, nke na-ekwu na gọọmentị etiti na-achịkwa ihe niile n'ala na mmanụ. O gụrụ Nkwa Nke Abụọ, Exclusive Legislative List, nke nwere ihe 68 nke gọọmentị etiti na-achịkwa niile. O gụrụ ya ugboro abụọ iji hụ na o ghọtara ya.

Nchebe. Ndị uwe ojii. Ndị agha. Ndị oke osimiri. Ndị agha ikuku. Niile nke etiti.

Akụ na ụba. Ụlọ akụ. Ego. Ịgbanwe ego mba ọzọ. Ụlọ akụ. Niile nke etiti.

Ụlọ ọrụ. Ụzọ ụgbọ okporo ígwè. Ụzọ etiti. N'ime ụlọ ọrụ. Niile nke etiti.

Akwụkwọ. Ọkwa mahadum. Ọkwa nkuzi nka. Niile nke etiti.

Ntuli aka. Ndebanye ndị na-atụ vootu. Nkewa ebe ntuli aka. Ịrụ ntuli aka. Niile nke etiti.

Emmanuel gụrụ. Ihe 68. Gọọmentị steeti ya achịghị ọna n'ime ha. Gọọmentị steeti ya na-achịkwa ike ọchị nke obodo, ihe gbasara ndị eze, ahịa, na ụfọdụ akụkọ gbasara ugbo. Ihe niile na-ekpebi ma nwa gị a nọ nchebe, ma azụmahịa gị nwere ike ịnweta dọla, ma e rụghị ụzọ gị, ma vootu gị a gụrụ — Abuja na-ekpebi.

O chepụtara banyere ihe o mere mmemmelee n'afọ 1999. O mere mmemmelee n'ihi na nwoke rụrụ ike n'akwụkwọ. O mere mmemmelee n'ihi na ọ ghọtaghị usoro nke inye nwoke ahụ ike ịgbanwe ndụ ya. N'ihi na usoro ahụ enyegị nwoke ahụ ike ahụ. Usoro ahù nyere nwoke ahụ ike n'elu ndụ ya. Nke ahụ abụghị ọchịchị ndị mmadụ. Nke ahụ bụ ịnyefe nchịkwa.

N'afọ 1998, Ụlọ Nzukọ Iwu kere ihe bụrụ Iwu Ọchịchị nke 1999. E họpụtara Ụlọ ahụ, ọ bụghị site n'ịtụ vootu. Ndị otu ya họpụtara site n'aka gọọmentị ndị agha. Ọ nọrọ nge ntuli. O nabatara ihe ndị mmadụ kọwara ya. Mgbe ahụ, ndị agha were draft ahụ, gbanwere ya, ma rụọ ya ka ọ bụrụ Iwu Nke 24 nke 1999.

Iwu. Abụghị ntuli aka. Abụghị nzukọ iwu ndị mmadụ họpụtara. Iwu ndị agha, e dere ya aka site n'aka General Abdulsalami Abubakar, gbanwere ka ọ bụrụ Iwu Ọchịchị site n'ịrụ ya nke a kọwanyere.

Professor Ben Nwabueze, onye Naijiria kachasị ama ama n'ihe gbasara iwu, dere: "Iwu Ọchịchị nke 1999 a manyere ndị mmadụ Naijiria na-enweghị nkwekọrịta ha. Ọ bụ iwu ndị agha nyere ya ndụ, ma ike ya si n'ihe ndị agha kwuru pụta, ọ bụghị site n'uche mmadụ kpatara nke ndị mmadụ."

Nwabueze edepụtaghị nke a n'akwụkwọ nke na-akpa àgwà. O dere ya n'akwụkwọ nkụzi iwu e ji na mahadum Naijiria. Ndị nkuzị gị kụziere gị site n'akwụkwọ na-akpọ iwu gị ihe a manyere.

Emmanuel ugbu a ghọtala ihe o mere mmemmelee n'ihu Square Eagle n'ezie. O mere mmemmelee n'ihi na ndị nwoke na-eyi uwe ndị agha ndị agha kwụsịrị ihe na ndị nwoke na-eyi agbada na-akpọkwa otu usoro ndị agha kere aha. Onye nchịkwa gbanwere. Akwụkwọ nkọwa nọgidere.

Chinedu jụrụ ọzọ: "Ọ bụ ihe na-ewu ewu?"

Emmanuel lelere nwa ya anya. "M na-abịaru akwa mmiri maka ihe m kwenyere na ọ ruru. Amaghị m na m na-abịaru akwa mmiri maka ihe e jirie kere ka ọ ghara iru."

Eziokwu Ahụ

Iwu Ọchịchị nke 1999 nke Federal Republic of Nigeria bụ nke ukwuu Iwu Nke 24 nke 1999, e wubere ya site n'aka gọọmentị ndị agha nke General Abdulsalami Abubakar na Mee 5, 1999. Ndị mmadụ Naijiria rụghị ya aka ma ọ bụ megide ya site n'ịtụ vootu ma ọ bụ nzukọ iwu.

Nke a abụghị ihe ntakịrị. Ọ bụ ntọala nke nchịkwa Naijiria.

N'ime ọchịchị nke iwu nke na-ama ama, iwu ndị a pụtara n'ike ndị mmadụ — ndị mmadụ onwe ha, e chịkọtakwara. American Constitution ndị steeti nzukọ kwadoro. German Basic Law ndị council ome iwu kwadoro nke na-anọchite anya ndị Länder. Iwu Ọchịchị nke South Africa nke 1996 e kere ya site n'aka Ụlọ Nzukọ Iwu ndị mmadụ họpụtara ma e kwesịtịkwala ya site n'aka Ụlọ Ikpe Iwu.

Iwu Ọchịchị nke Naijiria nke 1999 e kere ya site n'aka ụlọ nzukọ a họpụtara nke ọma, ndị agha gbanwere ya, ma rụọ ya dị ka iwu. Ọ dịghị onye Naijiria ọ bụla vooturu maka ya ma ọ bụ megide ya ozugbo.

Ihe ndị pụtara n'ime usoro niile na kwa ụbọchị. Nkwa Nke Abụọ nwere ihe 68 n'ime Exclusive Legislative List. Ndị a bụ ike e chekwara naanị maka gọọmentị etiti. Ha gụnyere:

Akaụntọ nke Gọọmentị Federation. Ngwá agha, mmanụ agha, na ihe na-agbawa. Ụgbọ elu. Onyinye aha obodo. Ịnụnụ nke akụ na ịdị oke ego. Ụlọ akụ na akwụkwọ ụlọ akụ. Ịgbakwunye ego n'ime na n'ezi Naijiria. Ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ. Ịbụ onye obodo. Ihe na-azụ ahịa na ụlọ ọrụ. Ụzọ etiti nke gọọmentị etiti. Nchịkwa ihe ndị na-ewepụta ego. Ikike onye dere ihe. Ụlọ ikpe. Ego. Ụtụ na akụkọ. Nchebe. Ihe ndị na-eweta ihe ize ndụ. Njikọaka na ndị nnọchiteanya. Nkuzi (ọkwa etiti naani). Ntuli aka. Ihe akaebe. Nchịkwa mgbanwe. Ụtụ mbupu. Ihe gbasara mba ọzọ. Nhapụ ndị omekome. Akara aka. Azụ mmanya. Mbata na ọpụmpụ. Irú iwu ndị. Nche. Ọrụ. Ihe na-aga n'elu osimiri. Ihe gbasara ihu igwe. Ndị agha. Mmiri na ihe ndị dị n'ala. Nchebe mba. Ike nukliaa. Akwụkwọ njem. Ihe e ji mara onye dere iha. Petrol. Ndị uwe ojii. Ozi na telegram. Ike nke Ụlọ Ome Iwu. Ụlọ mkpọrọ. Ụgwọ ọha. Ụbọchị ọrụ ọha. Ihe gbasara ọha. Ọrụ ọha. Ụzọ ụgbọ okporo ígwè. Nchịkwa ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Osimiri Niger na Benue. Ụtụ akwụkwọ. Ahịa na azụmahịa. Ụgbọala n'ụzọ etiti nke etiti. Ahịa ọgwụ. Akara aha. Ụgbọala n'ụzọ mmiri etiti. Mmiri sitere na mmiri steeti dị iche iche. Ivu na ihe ịtụ.

Ndepụta a na-ekpebi ndụ gị kwa ụbọchị. Mgbe onye isi ala steeti gị na-akwa arịrịọ na o nweghị ike ịkwụ ụgwọ ọrụ, cheta: ihe na-adị n'ala steeti ya bụ ike gọọmentị etiti na-achịkwa. Mgbe onye isi ndị uwe ojii gị na-agafe onye isi ala, cheta: ndị uwe ojii na-akpọ Abuja. Mgbe akwụkwọ steeti gị na-akagbu ọnwa asatọ, cheta: ọkwa etiti na-achịkwa ụlọ akwụkwọ steeti.

Steeti abụghị ebe obibi ndị na-ekewa ọnụ. Ha bụ ụlọ ọrụ nkesa ụgwọ ọrụ. Ha na-anata ego si n'Abuja. Ha na-akwọ ụgwọ ọrụ. Ha na-arụ ụzọ ole na ole. Ha na-enye aha ọrụ ole na ole. Mana ha achịghị nchebe, ego, ụlọ ọrụ dị ukwu, ma ọ bụ ihe ndị na-eweta uba. Ha na-achịkwa ihe Abuja kwenyere ka ha nwee ike ịchịkwa.

Ihe Nkewa Etiti, nke e tinyere na Sections 14(3) na 15, e kere ya iji hụ na agbụrụ ọ bụla agaghị achị gọọmentị etiti. N'ọrụ, ọ na-eme ka nkà ghara ịdị mma site n'ịtụ uzo nkewa mpaghara karịa nkà mmadụ. A na-ahọpụta onye ozi abụghị n'ihi na ọ nwere ike nchịkwa ọrụ ahụ kama n'ihi na steeti ya enwebeghị onye ozi n'ime oge abụọ. A na-ahọpụta onye ọrụ etiti abụghị n'ihi na ọ bụ onye kachasị mma kama n'ihi na mpaghara ya kwesịghị "anọchite anya."

Ihe Nkewa Etiti kwesịghị ime ka obodo nọ n'otu. O kere kabineta ebe nkà na-e kesà dị ka onyinye ndị na-eme ememe. O kere usoro ebe onye kachasị mma na onye kachasị nke mpaghara anọghịkarị otu onye. N'ihi na gọọmentị etiti na-achịkwa ihe 68 dị na Exclusive List, ihe na-adịghị mma nke Ihe Nkewa Etiti metụtara ihe niile dị mkpa.

Ìhé Nke Pútárà Maka Gị

• Ị bi n'okpuru otu iwu a manyere afọ 26. E gbanwere ya, mana ndị mmadụ arụghị ya ọzọ site n'aka ha. Ntuliaka ọ bụla ị vooturu nọ n'okpuru iwu ndị ị kwesịghị.
• Gọọmentị steeti gị dị ike n'ihi na e kere ya ka ọ dị ike. Ịkwa arịrịọ gọvanọ gị maka ịda mbà dị ka ịkwa onye nchịkwa ụlọ ahịa mgbe onye nwe ya na-achịkwa ihe niile. Marakwu ebe ike nọ n'ezie.
• Afọ 26 nke nchịkwa ndị ọrụ ndị mmadụ na-adịghị akagbughị abụghị ihe na-egosi na ọchịchị ndị mmadụ na-ekpebi ihe. Ọ bụ ihe na-egosi na usoro ahụ agbanweghị ihe ọ bụla nke dị mkpa nye ike.

Usoro Ihe

Ihe e si nweta: Constitution of the Federal Republic of Nigeria 1999 (dị ka e gbanwere), Nkwa Nke Abụọ, Exclusive Legislative List.

Ọchịchị Onye Ochị

"Ihe Nkewa Etiti na-akwakọ obodo Naijiria."

Nke a na-ekwu ka e kwesịghị ekwu. Naijiria nwere agbụrụ ọtụtụ. Ọ dịghị otu agbụrụ ga-achị. Ọ kwesịghị ka ndị niile nọchite anya ha. Ihe Nkewa Etiti na-egbochi ka ndị mmadụ atụfu ebe ha nọ.

Ihe niile nke a bụ eziokwu n'akwụkwọ. Ọ dịghị nke ọ na-arụ n'ọrụ.

Ihe Nkewa Etiti anaghị egbochi ka mmadụ atụfu ebe ọ nọ. Ọ na-agbasa ya. Kama otu agbụrụ ịchị, ọtụtụ agbụrụ na-ekenye ọnọdụ ụzọ. Mana ịkesà abụghị nke ike. Ọ bụ nke ihe ndị a na-enwe. Ihe Nkewa Etiti na-ekesa ministry, nhọpụta, na nkwekọrịta steeti n'otu n'otu. Ọ na-ekesaghi mmepe, nchebe, ma ọ bụ ikpe.

Onye Yoruba bụ Minister of Works. Nwaanyị Igbo bụ Minister of Health. Onye Hausa bụ Minister of Agriculture. Ihe Nkewa Etiti emeela. Mana ụzọ ka na-ada. Ụlọ ọgwụ ka na-anweghị ọgwụ. Iwu ugbo ka na-ebubata ihe kwesịghị ebu. Ihe Nkewa Etiti nwetara nọchite anya na-enweghị mputa.

Ụgha dị omimi bụ nke a: Ihe Nkewa Etiti na-eme ka nkewa agbụrụ dị ka otu ihe na ịchịkwa nke ọma. Ọ bụghị ya. Onye na-ahụ maka obi kacha amma nwere ike ịbụ onye Igbo. Ihe Nkewa Etiti nwere ike ịhọpụta onye na-amụ ihe na-amụ ihe bụ onye Hausa ka ọ "kwalite" ụlọ ọgwụ nkuzi. Ndị ọrịa nwụrụ anaghị anwụ site na nkewa agbụrụ. Ha anwụ site na nkewa nkà.

Ihe Nkewa Etiti na-egbochikwa ịjụ onye ọrụ ajụjụ. Mgbe onye ozi dara, ndị na-echebe ya site n'ime agbụrụ ya pụta. "Ị na-akpagbu nwa anyị." "Ị na-atụ anyị ebe anyị nọ." Ihe Nkewa Etiti na-eme ka mmezu nke gọọmentị bụrụ nchebe agbụrụ. Ị nweghị ike ịkpa àgwà onye ozi na-ada ma e wepụ na ị na-akpagbu ndị ya.

Ngwaọrụ Nkewa hụrụ Ihe Nkewa Etiti n'anya. Ọ na-eme ka agbụrụ ka dị mkpa karịa mmezu. Ọ na-eme ka ndị Naijiria na-ajụ "Agbụrụ m nọ n'ime ya?" kama "Gọọmentị na-arụ ọrụ?"

Ọchịchị nke ukwuu nke ukwuu ga-ekesakwa mpaghara ike n'elu ike ha ma ha lụọ ọgụ. Ndị na-arụ ihe na-ada ga-ata ahụhụ site n'aka ndị vootu ha, ọ bụghị nchebe site n'aka ihe nkiri etiti. Mana ọchịchị nke ukwuu nke ukwuu ga-eme ka ike Abuja dị nta. Abuja agaghị eke ihe ga-eme ka ọ dị nta.

Eziokwu Ahụ

Afọ 26 nke nchịkwa ndị ọrụ ndị mmadụ na-adịghị akagbughị bụ ihe a rụzuru — ihe e ji gosi na usoro ahụ agbanweghị ihe ọ bụla nke dị mkpa. Ndị agha kere iwu nke etiti na-achịkwa ihe niile dị mkpa, kewara nọchite anya agbụrụ iji mee ka ndị mmadụ kweta, ma kpọọ ya nha obodo. Ị na-atụ vootu maka ndị gọvanọ steeti na-achịkwa ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe ọ bụla, ebe Abuja na-achịkwa ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ihe niile. Vootu gị bụ eziokwu. Mmetụta ya e kesakwala site n'usoro.

Omume Gị Dị Ka Onye Obodo

Ịkpe Onye Obodo — Mee Ise Ndị A Nke A Ha:

1. Gụọ Exclusive Legislative List. Chọta Nkwa Nke Abụọ nke Iwu Ọchịchị nke 1999 n'ịntanetị. Gụọ ihe 68 ahụ. Họpụta atọ na-etụta ndụ gị ozugbo. Dee ha.

2. Jụọ onye nnọchiteanya gị otu ajụjụ. "Gịnị bụ echiche gị gbasara mgbanwe iwu iji were ndị uwe ojii, nchụ mines, ma ọ bụ ụzọ ụgbọ okporo ígwè gaa n'ime Concurrent List?" Nke a bụ ajụjụ na-egosi ma onye nnọchiteanya gị na-anọchite anya gị ma ọ bụ Abuja. Dee azịza ahụ.

3. Kpebie òtù nlebara anya. Ndị enyi atọ. Ọtù WhatsApp otu. Kpọọ ya aha dị ka ebe gọọmentị ime obodo gị. Kwa ọnwa, otu onye na-akọwa otu ọrụ gọọmentị n'ime ebe gị. E rụcha ya? E tụfuru ya? Ha malitere ya? Ịdọta aka na-egbu Onye Zoro Ike.

4. Mụta ka ị na-adọrọ Abuja aka. Dee ihe ọrụ ọ bụla ị dabere na ya nke si n'aka nchịkwa etiti: nchebe ndị uwe ojii, ọnụ naira, ọnụ petrol, ụzọ ọkụ, ụzọ. Nye ihe ọ bụla akara site n'aka 1 ruo 5. Mmokọta akara ahụ. Nke a bụ akara ndọda gị. Kekọrịta ya.

5. Gụọ Ben Nwabueze. "Federalism in Nigeria" (2005). Isi Akụkọ 1. Awa otu. Ị gaghị ahụ nchịkwa Naijiria ka ọ dị otu ahụ. Onye ọkammụta iwu na-akọwa na iwu gị bụ ihe a manyere abụghị echiche. Ọ bụ nkụzi.

Ọgbụgba WhatsApp

"Iwu Ọchịchị 1999 = Iwu Ndị Agha Nke 24. Ị vootụghị ya. Abuja na-achịkwa ihe 68 nke na-achị ndụ gị. Onye isi ala gị na-achịkwa ihe gbasara ndị eze. Gụọ ndepụta ahụ: [njikọ Nkwa Nke Abụọ]"

Akụkọ Nkọwa: "BVAS rụnyere akara aka gị. IReV tufuru vootu gị. Otu bụ teknụzụ. Nke ọzọ bụ nhọrọ."

Akụkọ Ahụ

Amina Ibrahim dị afọ 24 n'abalị Febụwarị 25, 2023. Ọ bụ onye ọrụ National Youth Service Corps, e ziga ya Imo State site na obodo ya dị na Bauchi. Ọ rutụbeghị vootu. Ọ nwebeghị ntụgharị. Nna ya gwara ya na ndọrọ ndọrọ ọchịchị bụ nke ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Nne ya kwuru na ekpere ka na-adị irè karịa vootu. Amina kwenyere n'ime abụọ ha tupu o hụ igwe BVAS.

BVAS pụtara Bimodal Voter Accreditation System. Ọ bụ njiria dị na igwe na ihe na-enyocha akara aka na kamera. Amina nkụziri ya maka ụbọchị atọ n'ụlọ ọrụ INEC dị na Owerri. Onye nkụzi, nwoke aha ya bụ Mr. Okafor, bụ onye na-ama ama, gosiere ya ka esi enyocha akara aka, ka esi kwado PVC, ka esi were foto paspọtụ. "Igwe a," Mr. Okafor kwuru, "ga-ekwụsị ịzighi ezi ntuli aka. Igwe a ga-ebubata mputa ozugbo site na ebe ntuli aka gaa igwe mkpọrọ ihe. Enweghị mgbanwe ọnụọgụgụ n'ime ebe a na-akwakọ ihe ọzọ."

Amina kwenyere ya.

N'ụbọchị ntuli aka, ọ rute n'ebe ntuli aka e tinyere ya n'ụlọ akwụkwọ Government Primary School, Umudim, n'elekere 6:30 nke ụtụtụ. O butere igwe BVAS. O jikọtara ya na netwọkụ. O chere ndị na-atụ vootu. Ru n'elekere 2:30 n'ehihie, mmadụ 347 kwenyere na ha nwere ike itinye aka. Ru n'elekere 4:00 n'ehihie, vootu gụchara. O gụrụ akwụkwọ vootu ahụ ebe ndị nnọchiteanya ndọrọ ndọrọ ọchịchị nọ na-ele anya. O tinyere mputa n'ime igwe BVAS. O hụrụ igwe ahụ kwenye na ọ bubatara ya na IReV — INEC Result Viewing Portal.

Ọ rụrụ ọrụ. BVAS rụrụ ọrụ. Amina nwere ihe akaebe. O nwere akwụkwọ mputa e dere aka n'ime ya site n'aka ndị nnọchiteanya ndọrọ ndọrọ ọchịchị. O nwere ozi nkwenye n'igwe ahụ. O nwetara ihe o cheghị na ọ ga-enweta: nnọkwa onwe. O sonyeere n'ime ntuli aka nke dị ọcha. O nyere aka ịnye mputa nke a pụtara ìhè.

Mgbe ahụ, e nyere ya iwu ka ọ gaa ebe a na-akwakọ ihe.

Ebe a na-akwakọ ihe n'ime obodo bụ ụlọ ụlọ akwụkwọ dị kilomita atọ n'ebe ahụ. Amina rute n'elekere 7:15 n'abalị site na akwụkwọ mputa ya, igwe BVAS ya, na akụkọ e sere ya aka. Ụlọ ahụ bụ ebe ọkụ jenereta na-ekpo ọkụ na nnukwu bụlbụ na-anọchi anya. Ụmụ nwoke atọ nọ n'ime taabụ e ji akwa akwụkwọ ọcha kpochie ya. Ha eyighị uwe ọrụ. Ha egosighị aha. Ha kpọrọ onwe ha "ndị ọrụ nchịkọta ihe."

Amina nyere ha mputa ya. Onye nchịkwa ntuli aka n'ebe ahụ meriri APC na vootu 198. PDP nwere vootu 89. LP nwere vootu 42. Ndị ọzọ nwere vootu 18. Mmokwa: 347. Ndị kwenyere: 347. Ọnụọgụgụ ndị ahụ dabara.

Otu n'ime ụmụ nwoke atọ ahụ lelere akwụkwọ ya anya. O lelere akwụkwọ ọzọ dị n'ime taabụ ahụ. O were ntụtụ. O gbanwere ọnụọgụgụ APC site na 198 gaa 298. O gbanwere ọnụọgụgụ PDP site na 89 gaa 39. O gbanwere ọnụọgụgụ LP site na 42 gaa 12. O hapụrụ mmokwa n'ọnụọgụgụ 347.

Ihe nkiri ahụ ugbu a agaghị ekwe omume. 298 plus 39 plus 12 plus 18 bụ 367, ọ bụghị 347. Mana mmokwa nọgidere n'ọnụọgụgụ 347. Ọnụọgụgụ anaghị agbakọta ọzọ. Ha kwesịghị ịgakọta. Ha naanị chọrọ ka e tinye ha.

Amina gbara arịrịọ. "Ndị a abụghị mputa sitere n'ebe ntuli aka m. Enwere m akụkọ e sere aka. M hụrụ BVAS bubatara ya."

Nwoke ahụ lelere ya anya. O rụghị asọmpi. O kọwaghị. O kwuru sị: "Dee aka gị n'akwụkwọ ahụ."

Amina jụrụ. O dị afọ 24, ka nje n'ụlọ, na-enweta naira 33,000 kwa ọnwa. O nweghị òtù, ọ bụghị onye ọka iwu, ọ bụghị onye na-eche na-eche ka ọ bụrụ naanị onwe ya. Ụlọ ahụ nwere ndị ọrụ NYSC ọzọ isii, niile bụ ụmụ nwanyị, niile ka ha dị afọ 27. Ụmụ nwoke atọ n'ime taabụ. Ụmụ nwoke abụọ na-anọ n'ụzọ. Jenereta na-eme ihe n'olu dị ala. Ọkụ na-agba ọchịchịchị.

N'elekere 2:47 n'abalị, Amina dere aka ya.

O dere aka ya n'ihi na nwoke ahụ kọwara ya, na-agbawa olu, na ajụjụ ya ga-eji n'akwụkọ. Aha ya ga-esonwu na "ịmanyụsị nke nchịkọta ihe." Akwụkwọ NYSC ya nwere ike ịtụfuo oge. Nọmba foonu nna ya dị n'akwụkwọ ahụ. O bi n'ime ụlọ ndị ọrụ na-enweghị ọnụ ụzọ.

O dere aka ya n'elekere 3:47 n'abalị. Awa otu nke ịdị jụọ gara n'etiti ajụjọ ya mbụ na aka ya. N'ime awa ahụ, o mụtara ihe nkụzi ya ọ bụla ekuzighị ya. Ebe ntuli aka bụ ebe vootu gị bi. Ebe nchịkọta ihe bụ ebe vootu gị na-anwụ. BVAS chekwere mme. Ọ dịghị onye chekwere ọnwụ.

Amina were ụgbọala laghachị n'ụlọ ya n'elekere 4:30 n'ụtụtụ. O raraghị. O hụrụ akụkọ ụtụtụ na-ekwu mputa n'ime obodo ya nke enweghị ihe ọ bụla jikọrọ ya na ihe o hụrụ. Pọtalụ IReV, nke Mr. Okafor kpọrọ "igwe mkpọrọ ihe," egosighị ihe maka ebe ntuli aka ya. O gosipụtara mputa maka ntuli aka ome iwu ebubatara site n'igwe otu ahụ, n'ụbọchị otu ahụ, site na netwọkụ otu ahụ. Mana mputa onye isi ala bụ "adịghị."

O ghọtakwara. Teknụzụ abụghị nsogbu. Nhọrọ bụ nsogbu. Onye ọ bụla họpụtara ka IReV rụọ ọrụ maka mputa ome iwu ma mebie maka mputa onye isi ala. Ndị injinia otu ahụ, igwe otu ahụ, koodu otu ahụ. Otu rụrụ ọrụ. Nke ọzọ arụghị. Nke a abụghị nsogbu igwe. Nke a bụ atụmatụ.

Amina gụsịrị afọ ọrụ ya. O laghachiri Bauchi. Ugbu a ọ na-arụ dị ka onye nkụzi ụlọ akwụkwọ sekọndrị. O na-akụzi Civic Education. N'ụbọchị mbụ nke kwa otu, o na-akọwara ụmụ akwụkwọ ya akụkọ nke Febụwarị 25, 2023. O na-akọwa ha banyere igwe BVAS nke rụrụ ọrụ. O na-akọwa ha banyere taabụ nchịkọta ebe ihe nkiri nwụrụ. O na-akọwa ha na teknụzụ anaghị chebe ọchịchị ndị mmadụ. Ndị mmadụ na-echebe ọchịchị ndị mmadụ. Na n'abalị ahụ, ndị ọjọọ ka nọ n'ime taabụ ahụ.

O na-akụchaa ihe nke otu ahịrọ okwu: "Ebe ntuli aka bụ ihe egwuregwu. Ebe nchịkọta ihe bụ akwụkwọ ihe ngosi."

Eziokwu Ahụ

Ịzighi ezi ntuli aka Naijiria agbanweela site n'aka akụkọ anọ dị iche iche kemgbe ịchị ndị ọrụ ndị mmadụ lọtara. Oge ọ bụla mere usoro ọhụrụ ka usoro ochie ghọọ ihe a pụrụ ịchọpụta. Ịghọta mmepe a dị mkpa iji ghọta ihe kpatara vootu gị dị ize ndụ n'ọwa ọ bụla.

Akụkọ Nke Mbụ: 2007 — Ike Ọjọọ. Ntuli aka nke onye isi ala nke 21 Eprel, 2007, bụ nke a rigburu nke ukwuu n'akụkọ ihe mere eme Naijiria. Ndị na-ele anya EU kọwara na e jiri ihe tụnyere n'ime igwe akwụkwọ vootu, iti ndị mmadụ ihe na-atụ egwu, ịmepụta akwụkwọ mputa, na ime ihe ike n'ahụ n'ofe steeti ọtụtụ. N'ime ebe ntuliaka ụfọdụ, a kụpụtara mputa tupu vootu amalite. N'ebe ọzọ, ndị ihe na-eme ka ọ dị jụọ were igwe akwụkwọ vootu n'iji egbe. Ozi ndị na-ele ntuli aka nke European Union kwuru na ntuli aka ahụ "dị anya n'okpuru ọnụma nke ntuli aka mba ụwa na mpaghara maka ntuli aka ọchịchị ndị mmadụ." Ihe e rigburu dị ukwuu ka a pụrụ ịhụ ya site n'igwe na-ekpo ọkụ — ndị nta akụkọ mba ụwa gosipụtara onyinyo nke ebe ntuli aka efu nwere mputa nde votu a kụpụtara. Nke ndị na-eme ihe na-eme ka ọ dị jụọ mụtara: usoro ndị dị mfe na-adọta anya mba ụwa.

Akụkọ Nke Abụọ: 2015 — Smart Card Reader. Dị ka ndabere na 2007, INEC webatara Smart Card Reader (SCR) maka ntuli aka nke 2015. Igwe a na-agụ chip PVC iji nyochaa onye na-atụ vootu. Ọ kwesịghị ịkwụsị itinye aka ọtụtụ ugboro na ndị vootu na-anwụ anwụ. Ọ rụrụ ọrụ — nke ọma. SCR belatara ụdị ihe nkiri ndị dị mfe. Mana ọ rụghị nanị na ọkwa nkwenye. O chebeghị nchịkọta mputa. O kwesịghị ịgbochi mgbanwe ọnụọgụgụ n'etiti ebe ntuli aka na ebe obodo nke a na-akwakọ ihe. Ịzighi ezi nweere ike: kama itinye ihe n'ime igwe akwụkwọ vootu, ndị na-eme ihe na-eme ka ọ dị jụọ mụtara ka esi agbanwe ọnụọgụgụ mgbe igwe akwụkwọ vootu rutere ebe a na-akwakọ ihe. Nke a mụtara: teknụzụ n'ọkwa otu na-agafe ihe nkiri gaa n'ọkwa ọzọ.

Akụkọ Nke Atọ: 2019 — Ịzụ Vootu. Ka usoro nkwenye na-agba teknụzụ ọsọ, ndị na-eme ihe na-eme ka ọ dị jụọ gbanwere gaa onye na-atụ vootu onwe ya. Ntuli aka nke 2019 hụrụ ka a na-azụ akwụkwọ vootu n'ụzọ pụtara ìhè. Ndị nnọchiteanya ndọrọ ndọrọ ọchịchị kesara ego n'ime ebe ntuli aka — naira 500, naira 1,000, mgbe ụfọdụ naira 5,000 kwa vootu. Ndị na-atụ vootu were foto nke akwụkwọ vootu ha dị ka ihe akaebe. Usoro a achọghị ndị ihe na-eme ka ọ dị jụọ. Achọghị ya mgbanwe nchịkọta. Ọ naanị zụrụ onye na-atụ vootu tupu ọ rute igwe. Nke a mụtara: mgbe ị nweghị ike imeri usoro, zụọ ndị mmadụ n'ime ya.

Akụkọ Nke Anọ: 2023 — Nkewa BVAS-IReV. Ntuli aka nke 2023 rụrụ Bimodal Voter Accreditation System (BVAS) na INEC Result Viewing Portal (IReV). BVAS jikọtara nyocha akara aka na ihu. IReV e kere ya iji bubata foto nke mputa ntuli aka n'oge ezigbo, na-enye ndị mmadụ oge ịhụ mputa dị ka e si were ha. BVAS rụrụ ọrụ. Nkwenye gara nke ọma karịa. IReV rụrụ ọrụ maka ntuli aka National Assembly — mputa bubatara ngwa ngwa nke ọma. Mana maka ntuli aka onye isi ala, IReV "mebiri." Ịbubata meghere oge, abụghị nke ọma, ma ọ bụ adịghị. Ebe a na-akwakọ ihe natara mputa ndị dabaghi na ọnụọgụgụ ebe ntuli aka. Teknụzụ otu ahụ nke rụrụ ọrụ maka ntuli aka ome iwu mebiri nke ọma maka ọsọ onye isi ala. Nke a mụtara: teknụzụ na-adịghị ezi ka ụlọ ọrụ na-ebubata ya.

Ihe na-egosi ezigbo bụ nke a. Ịzighi ezi na-agbanwe agbanwe. Ọ anaghị afu. Ọ na-ekewa aka iji zọọ ihe a pụrụ ịchọpụta. Ebe ntuli aka abụrụla ebe nchebe karịa. Ebe nchịkọta ihe ka nọ ize ndụ. Usoro mbupụ na-arụ ọrụ mgbe a kwenyere ya ka ọ rụọ ọrụ. Mgbe a kwụsịghị ya, imebi abụghị ihe na-eme nke ahụhụ.

Ìhé Nke Pútárà Maka Gị

• Vootu gị a na-ezoro ezo nke ọma n'ebe ntuli aka ma na-emebi n'ebe nchịkọta ihe. Ịma nke a na-agbanwe ọrụ gị dị ka onye obodo. Iṅta vootu abụghị ọrụ niile. Ịchebe nchịkọta bụ nke ọma.
• Teknụzụ anaghị mmezighị ezi ụlọ ọrụ na-adịghị ezi. BVAS bụ ezi. IReV bụ nhọọha. Ihe dị iche bụ nhọrọ mmadụ, abụghị nsogbu teknụzụ.
• Ọ bụrụ na ị tụrụ vootu ma laghachi n'ụlọ, ị rụrụ ihe egwuregwu. Ọ bụrụ na ị tụrụ vootu ma soro mputa gaa nchịkọta, ị rụrụ ihe nke onye obodo. Ihe dị iche ahụ bụ ihe niile.

Usoro Ihe

Ihe e si nweta: EU Election Observation Mission Reports (2007, 2015, 2019, 2023); YIAGA Africa Watching the Vote reports; akụkọ INEC; Situation Room Nigeria coalition statements.

Ọchịchị Onye Ochị

"Teknụzụ ga-eme ka ntuli aka anyị dị mma."

Ị nụrụla nke a kwa afọ anọ kemgbe 2011. Ndebanye nke ihe gbasara ahụ. Smart card readers. BVAS. Nkwa blockchain. Akụkọ banyere vootu eletrọnik. Ntuliaka ọ bụla, INEC na-ekwupụta ihe ịtụnala teknụzụ ọhụrụ. Ntuliaka ọ bụla, ihe ọzọ mebiri.

Ụgha ahụ abụghị na teknụzụ na-emebi. Ụgha ahụ bụ na e kere teknụzụ iji rụọ ihe.

Teknụzụ n'ime ntuli aka Naijiria na-eme ihe abụọ. Ọ na-eche ebe ntuli aka, ebe ndị na-ele anya mba ụwa na-ele anya. Ọ na-eche ọkwa nkwenye, ebe ndị nnọchiteanya ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-ewe foto nke usoro ahụ. Ndị a bụ ọkwa ndị a pụrụ ịhụ. Ndị a bụ ọkwa na-eweta aha ọma. "Ntuli aka na-amazi ihe." "Teknụzụ na-ebelata ihe nkiri." "Ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria na-eto eto."

Mana ịzighi ezi anaghị achọ ebe ntuli aka. Ọ agafeela n'ebe dị ike n'elu. Ọ agafeela n'ebe nchịkọta ihe, ebe ndị na-ele anya anaghị eru, ebe ndị nta akụkọ enweghị ike ịnọrọ nke ọma, ebe ndị ọrụ NYSC na-adị afọ ụmụaka na-ede akwụkwọ n'elekere 3 n'abalị n'ihi na ha na-atụ egwu.

Onye Zoro Ike hụrụ teknụzụ n'anya. Teknụzụ na-eme ka ebe ntuli aka pụtara ìhè ma ebe nchịkọta ihe ghara ịhụ anya. Ndị mmadụ na-ememme ihe ịga nke ọma pụtara ìhè ma leghara imebi nke adịghị ahụ anya anya. Enjin Ịchefụ Eche na-edekọ ihe ịga nke ọma nke BVAS ma na-echefu imebi nke IReV. Afọ anọ gachaa, usoro ahụ na-agbake site n'igwe ọhụrụ.

Teknụzụ ekweghị ka ịzighi ezi fuo. Ọ mere ka ọ bụrụ ọrụ ọkammụma. Onye ihe na-eme ka ọ dị jụọ n'afọ 2007 nwere egbe emeela ka ọ bụrụ onye na-akwakọ ihe n'afọ 2023 nwere ntụtụ. Ihe ike na-adị jụọ ugbu a. Ịzighi ezi na-eme ka ọ dị mma. Mana mputa ahụ bụ otu: vootu gị na-abanye n'ime usoro e ji kere iji gbanwe ya.

Eziokwu Ahụ

Ebe ntuli aka bụ ihe egwuregwu. Ebe nchịkọta ihe bụ akwụkwọ ihe ngosi. BVAS rụrụ ọrụ n'ihi na ị lelere anya. IReV mebiri n'ihi na ị rụrụ ike. Teknụzụ abụghị onye na-echebe gị. Ọnọdụ gị bụ ya. Onye obodo na-atụ vootu ma soro mputa gaa nchịkọta ihe ka nwere ike karịa igwe ọ bụla INEC nwere ike ịrụ. Onye obodo na-atụ vootu ma laghachi n'ụlọ bụ onye ahịa nke ọchịchị ndị mmadụ, ọ bụghị onye na-eso ihe nkiri.

Omume Gị Dị Ka Onye Obodo

Ịkpe Onye Obodo — Mee Ise Ndị A Nke A Ha:

1. Seefoto mputa IReV maka ebe ntuli aka gị [IHE NKE DỊ N'AKỤKỌ: site na ntuli aka 2027 ma ọ bụ site na mputa nke 2023 e chekwara]. Tulee ya na mputa obodo a kụpụtara. Mmetụta ọ bụla bụ ihe akaebe. Chekwaa ya. Kekọrịta ya.

2. Sonye Transition Monitoring Group (TMG) ma ọ bụ YIAGA Africa. Ụlọ ọrụ ndị a na nkụzi ndị na-ele ntuli aka. Ị chọghị ịbụ onye ọka iwu. Ị chọrọ ịnọrọ nke ọma. Debanyere aha n'ịntanetị ha. Gaa otu nzukọ nkụzi.

3. Chịkọta òtù Collation Center Watch. Ndị mmadụ ise. Obodo otu. Kewaa abalị n'ime oge. Soro mputa site na ebe ntuli aka unu gaa n'ebe nchịkọta obodo. Were foto nke akwụkwọ mputa. Tulee ya na ihe e bubatara na IReV. Dokwaa ihe niile.

4. Mụta ihe dị iche n'etiti nkwenye na nchịkọta. Nkwenye na-eme n'ebe ntuli aka gị. Nchịkọta na-eme n'ime obodo, gọọmentị obodo ime, steeti, na etiti. Ọkwa ọ bụla bụ ihe nsacha nwere ike ịgbanwe ọnụọgụgụ. Mara usoro ahụ. Soro usoro ahụ.

5. Mụta ihe nkụzi nke Amina. Teknụzụ na-arụ ọrụ mgbe ị hụrụ ka ọ na-arụ ọrụ. Teknụzụ na-emebi mgbe ị tụkwasịrị ya obi ma ị hapụ. Ọnọdụ gị bụ naanị teknụzụ a pụghị ịhụ. Nọrọ ebe ahụ.

Ọgbụgba WhatsApp

"BVAS rụrụ ọrụ n'ebe ntuli aka gị. IReV tufuru vootu gị n'elekere 2 n'abalị. Igwe otu, mputa dị iche. Teknụzụ bụ ihe egwuregwu. Ọnọdụ gị bụ naanị nchebe. Gụọ nke a: [njikọ]"

Akụkọ Nkọwa: "Naira 5,000 maka vootu gị. Naira 649,000 n'ime ọrụ e zuruo n'afọ anọ. Ị naghị ere — ha na-azọ gị ihe n'aka gị onwe gị."

Akụkọ Ahụ

Mama Zainab na-ere ose na tomato n'Ahịa Oyingbo dị na Lagos. O dị afọ 47. O tetara n'elekere 4 n'ụtụtụ ka o zụọ ihe n'ahịa dị ukwuu Mile 12. O kparịrị ihe nke njiri ike ruo nkeji iri atọ iji chekwaa naira 200 n'ime basket tomato. O kwụrọ naira 800 maka ụgbọala. O kwụrọ naira 500 n'aka òtù ahịa. O kwụrọ naira 1,200 maka ụlọ jị ọkụ nke na-agbachie ihe ya n'ihi na ọkụ ọha e werela ụlọ ọrụ na-arụghị n'ime ahịa ya ruo afọ atọ.

Ru n'elekere 8 n'abalị, o rere ihe tozuru oke iji kwụọ ụgwọ. Ru n'elekere 9 n'abalị, o gụrụ uru: naira 2,300. N'ụbọchị ọma. N'ụbọchị ọjọọ, mgbe mmiri na-egbochi tomato ma ọ bụ mgbe Area Boys na-arịọ ụgwọ "nchebe" karịa, o na-atụfu ego.

Mama Zainab vooturu n'ime ntuli aka ọ bụla kemgbe 2003. O kwenyere na itinye aka na vootu dị ka o kwenyere na ekpere: ị kwesịghị ịme ya, ọbụna mgbe mputa na-ewute.

N'oge ntuli aka ikpeazụ, nwoke oge na-eto rụrụ ya aka n'ime igweahịa ya. O yịrị akwụkwọ dị ọcha ma na-anụ dị ka onye nwere ego. O fọghị ka o chọrọ ihe ọ bụla. O kwuru na ọ bụ onye n'ọfịs onye isi gọọmentị obodo. O nyeere ya envelop. N'ime ya: naira 5,000 nke ego. "Maka ụgwọ ụgbọala gị n'ụbọchị ntuli aka," o kwuru. "Na maka ikwesị ntị gị."

Mama Zainab were ego ahụ. O kwuru n'obi ya na ọ bụ ụgwọ maka oge ya. O kwuru na onye ọ bụla na-anara ya. O kwuru na vootu ya ka nọ nke ya, na ego ahụ bụ naanị ụgwọ ụgbọala, na ọ ga-atụ aka n'aka onye ọ bụla o chọrọ.

O tụghị vootu maka onye isi gọọmentị ahụ nyere ya ego. O tụrụ vootu maka onye ọzọ. Mana onye ọzọ ahụ nwekwara ike ịtụfu. Ma onye isi ahịa nyeere ya naira 5,000 merie. N'ime afọ anọ sochirinya, Mama Zainab gụrụ ihe mmeri nke onye isi ahịa ahụ riara ya.

Ụlọ akwụkwọ ọha nke ụmụaka atọ ya na-agụ nke na-enweghị ihe gbasara nkụzi mhematics naanị furu. Onye nkụzi ahụ hapụrụ n'ihi na e kwụghị ụgwọ ọrụ ruo ọnwa asatọ. Ugbu a, Mama Zainab na-akwọ naira 15,000 kwa oge maka nkụzi ndị ọzọ. Oge anọ kwa afọ. Ụmụaka atọ. Naira 180,000 kwa afọ maka nkụkwọ ụlọ akwụkwọ ọha nke mebiri.

Transformer n'ime uzo ya kụrụ n'afọ 2024. Ọ dịghị onye rụrụ ọrụ. O na-agba jenereta awa isii kwa ụbọchị. Mmanụ naira 800 kwa litre. Ụgwọ mmanụ kwa ụbọchị: naira 2,400. Ụgwọ jenereta kwa afọ: naira 876,000.

Nwa ya nwaanyị, Amina, mụrụ n'ụlọ ọgwụ. Enweghị akwaaka. Enweghị ọgwụ ọwụwa anyanwụ. Rịọrọ ya ka o zụọ akwa mkpọchi site n'ime ụlọ ọgwụ dị n'ofe ụzọ. Ụlọ ọgwụ ahụ arịọrọ ya naira 8,500 maka ihe ụlọ ọgwụ kwesịghị inye ya. Amina mụrụ n'elu akwa n'ime ụlọ.

Ụzọ gaa Mile 12 mụtara oghere atọ nke dị ka bathtub. Ụgwọ ụgbọala gaa ahịa rịrị site n'aka naira 800 gaa naira 1,200. Kwa ụbọchị. Ụgwọ ụgbọala dị ukwu kwa afọ: naira 146,000.

Mama Zainab gụrụ ihe nkiri otu abalị n'ọnwa Maachị 2026. O nọ n'ala, na-eji ngwaọrụ ọgụgụ, n'ihi na ọkụ gara n'iyi ọzọ. O gbakọtara nkụzi ndị ọzọ, ụgwọ jenereta, ụgwọ ọgwụ, ụgwọ ụgbọala dị ukwu, ụgwọ nchebe nye Area Boys, mmiri o na-azụ n'ihi na tube anaghị akwọ mmiri, na ụgwọ nri nke na-agbakọ n'ihi na naira na-ada ike.

Mmokwa: ihe dị ka naira 649,000 kwa afọ. Ọrụ e zuruo. Ọrụ ụtụ ya kwesịghị inye ya. Ọrụ onye isi ahịa o vooturu kwesịghị inyocha.

O kewara ego ahụ site n'aka ụbọchị n'afọ anọ. 5,000 kewara n'ime 1,460. Azịza: naira 3.42 kwa ụbọchị. Nke a bụ ihe o zụrụ vootu ya. Ọnụ akpa mmiri "pure water" bụ naira 50. O zụrụ afọ anọ nke nchịkwa maka ihe fọrọ obere ka ọ bụrụ otu n'aka iri nke ọnụ mmiri ahụ.

Mgbe ahụ o kewara ọrụ e zuruo site n'aka otu ụbọchị 1,460. 649,000 kewara n'ime 1,460. Azịza: naira 444.52 kwa ụbọchị. Nke a bụ ihe nchịkwa ọjọọ riara ya. Kwa ụbọchị. Mgbe o na-arụ ihe maka uru naira 2,300, ihe na-eme ka nchịkwa mebiri emebi were naira 444 n'akpa ya.

Mama Zainab araraghị n'abalị ahụ. O bịarụghị akwa mmiri. O gụrụ ihe nkiri. Ihe nkiri gbanwere nhọrọ.

O kpọrọ nwa ya nwaanyị Amina. O kpọrọ onye agbata obodo ya Mama Ngozi. O kpọrọ onye na-ere ya tomato, Alhaji Usman. O kwuru: "Ọ dịghị azọ ọzọ. Ọ dịghị naira 5,000 ọzọ. Anyị na-agụ. Anyị na-ele. Anyị na-atụ vootu maka akụkọ ihe mere eme, ọ bụghị maka agbụrụ. Anyị agaghị etufu ndụ anyị mgbe ntuli aka gachara."

Nke ahụ bụ nke mmepe nke Atọ Oyingbo. Ụmụ nwaanyị ahịa atọ. Ọtù WhatsApp otu. Ọnụahịa adịghị. Iwe na-enweghị oke. Ha kpebiri ịbụ ihe ụjọ nke Ntugharị Ụra: ndị mmadụ na-eteta ma nọkọ teta.

Eziokwu Ahụ

Ntuliaka nke 2023 dekọrọ mmetụta ndị na-atụ vootu kacha ala n'akụkọ ihe mere eme ntuli aka Naijiria. Ihe dị ka 27% nke ndị debanyere aha vooturu. Nke a pụtara na 73% nke ndị debanyere aha — ihe dị ka mmadụ atọ n'ime anọ — atụghị vootu.

Nke a abụghị enweghị ntụgharị. Nke a bụ Ilu Ọnwụnwa nke Ihe Efu na-arụ ọrụ nke ọma. Mgbe ndị mmadụ kwenyere na vootu ha abụghị ihe, ha kwụsị itinye aka. Mgbe ha kwụsị itinye aka, máshinụ ahụ họpụtara ndị nnọchiteanya na-efu máshinụ ahụ. Usoro ahụ na-ekpochapụ onwe ya.

Nchọpụta Afrobarometer Round 9, e chịkọtara June–July 2024, gosipụtara ike nke enweghị ntụkwasị obi na ọchịchị ndị mmadụ. 77% nke ndị Naijiria a jụrọ ajụjụ kọwara na ha enweghị ntụkwasị obi na Independent National Electoral Commission. 82.4% kọwara na ha adịghị amasi ha etụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị si arụ nke ọma n'ime Naijiria. Ndị a abụghị echiche ndị na-adịghị ewu ewu. Ndị a bụ ndị ọtụtū. Máshinụ ahụ tụbọla ntụkwasị obi ndị mmadụ.

Ngwaahịa INEC maka oge ntuli aka 2023 bụ naira nde 873.78. Nke a gụnyere ndebanye ndị na-atụ vootu, kesara PVC, ịzụ igwe BVAS, nkụzi, ihe ndị ọzọ chọrọ, nchebe, na ndị ọrụ. Naira dị otu nde ka e ji mee ka 27% nke ndị na-atụ vootu tinye aka na mputa ndị ọtụtū nke ndị mmadụ enweghị ntụkwasị obi.

Ụgwọ nke ihe na-eme ka nchịkwa mebiri emebi abụghị ihe na-adịghị arụrụ arụ. A na-agụkarị ya n'ime ụgwọ mmanụ jenereta n'ihi na ọkụ na-aga. N'ime nchebe onwe n'ihi na ndị uwe ojii anaghị abịa. N'ime ụgwọ akwụkwọ n'ihi na nkụkwọ ọha na-adagharị. N'ime ụgwọ ụlọ ọgwụ n'ihi na ahụike ọha adịghị arụrụ arụ. N'ime ụgwọ ụgbọala dị ukwu n'ihi na ụzọ na-agba. N'ime ego a na-eji zụọ mmiri n'ihi na tube na-agafe oke. N'ime ọnụ ahịa nri n'ihi na iwu ugbo na-ada ike na naira na-ada ike.

Maka ezinụlọ Naijiria nke oke ọnwụ nke dị n'etiti, ụgwọ ndị a na-agbakọta ihe dị ka naira 649,000 kwa afọ n'ime ịkwụ ụgwọ ozugbo maka ọrụ gọọmentị kwesịghị inye. N'afọ anọ — otu oge ndọrọ ndọrọ ọchịchị — nke a na-agbakọ ihe dị ka naira 2,596,000. Naira dị ihe fọrọ obere ka ọ bụrụ nde 2.6 e were n'aka otu ezinụlọ site n'aka ihe na-eme ka nchịkwa mebiri emebi.

Ego naira 5,000 eji azọ vootu, e kesara n'ebe ntuli aka n'ofe Naijiria, na-azụ nrubeisi maka iwepụ ihe a. Ọ bụghị ụgwọ. Ọ bụ ụgwọ ọrụ. Onye na-atụ vootu na-ere ikpe ya maka nri otu. Onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-azụ ikike ịzụọ naira nde 2.6 n'afọ anọ. Uru n'ịzụ ihe: 51,800%.

Ihe nkiri nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria dị mfe. Ndị na-atụ vootu na-atụfu. Máshinụ ahụ na-emeri. Naanị ihe na-agbanwe bụ ma onye na-atụ vootu maara ihe nkiri ahụ.

[IHE NKE DỊ N'AKỤKỌ: Ntuli aka 2027 ga-eme n'ihu akụkọ a nke enweghị ntụkwasị obi na nsogbu akụ na ụba. Ndị na-atụ vootu ga-adị afọ ndị na-eto eto, nọrọ n'ime obodo karịa, nọrọ n'ịntanetị karịa, ma nwee ike na-agaghị nke ọma karịa ndị na-atụ vootu ndị gara aga. Máshinụ ahụ maara nke a. O malitere ịgbanwe: ndọrọ ndọrọ ọchịchị ọhụrụ, ihu ọhụrụ, nkwa ọhụrụ, usoro otu ahụ.]

Ajụjụ ahụ abụghị ma ntuli aka 2027 ga-ezighi ezi. Ajụjụ ahụ bụ ma ndị mmadụ Naijiria ga-achịkọta ọnụ ka ịzighi ezi ghọọ ihe na-agaghị ekwe omume. Abụghị site n'aka teknụzụ. Site n'aka ọnọdụ. Site n'aka ịgụ ọnụọgụgụ. Site n'aka ijụ azọ ọ na ijụ ịnahụ ụra.

Ìhé Nke Pútárà Maka Gị

• Naira 5,000 ị na-anara n'ebe ntuli aka abụghị ụgwọ. Ọ bụ akara mgbakwunye maka naira nde 2.6 n'ime ọrụ e zuruo ezumike ezumike nke ezinụlọ gị. Ị naghị ere vootu gị. Ị na-azọ gị ihe n'aka gị onwe gị.
• 73% nke ndị debanyere aha atụghị vootu n'afọ 2023. Ọ bụrụ na 27% na-atụ vootu, tinye 10% nke ndị na-atụghị vootu, chịkọtara ọnụ dị ka ndị na-ele ntuli aka na ndị na-ele nchịkọta, ịzighi ezi ga-abụ ihe na-agaghị ekwe omume site n'aka ihe nkiri. Ọnụọgụgụ nke mgbanwe dị nta karịa ihe ị chere.
• Ọchịchị ndị mmadụ anaghị mezi ihe onwe ya. Ọchịchị ndị mmadụ na-ezighi ezi site n'aka ndị mmadụ na-abịa, nọkọ teta, na-agụ. Ụzọ ọ bụla ọzọ na-aga azọ ochechịnịnị ahụ.

Usoro Ihe

Ihe e si nweta: National Bureau of Statistics Nigeria Consumer Price Index 2023–2024; World Bank Nigeria Economic Update 2024; ụgwọ jenereta dabere na ọnụ mmanụ nke ọma na nchọpụta ejiri ụlọ mee; ụgwọ ahụike sitere n'aka National Health Accounts estimates nke ụgwọ site n'aka onwe ya dị ka oke nke ụgwọ ahụike niile (karịa 70%).

Ọchịchị Onye Ochị

"Naanị tụ vootu. Ọchịchị ndị mmadụ ga-emezi onwe ya."

Nke a bụ ụgha kachasị ize ndụ n'ihi na ọ nwere ezigbo ezigbo. Ịtụ vootu dị mkpa. Mana ịtụ vootu nke naanị abụghị ike niile. Ọ bụ ihe nke mbụ, abụghị ike ikpeazụ.

"Naanị tụ vootu" pụtara "so usoro ma tụkwasị usoro obi." Pụtara bịa, tinye aka, mmemmelee, ma laghachi n'ụlọ. Pụtara mee ka ọchịchị ndị mmadụ dị ka igwe na-ere ihe: tinye vootu, natara nchịkwa ọma.

Ọchịchị ndị mmadụ abụghị igwe na-ere ihe. Ọ bụ ubi. Ọ chọrọ inye, iji mmiri, iweppụ ahịhụ, na ile anya. Ahịhụ nke ịzighi ezi na-eto n'abalị. Nje nke ihe na-eme ka ọ dị jụọ na-eru n'ime ụlọ ọrụ ndị na-adịghị ele anya. Ọrịa nke enweghị ntụgharị na-ekpesakwa mgbe ndị mmadụ atụghị anya.

"Naanị tụ vootu" bụ ihe Ntugharị Ụra chọrọ ka ị kwenye. N'ihi na onye na-atụ vootu ma tụ vootu ma nara ụra abụghị ihe ịma aka. Onye na-atụ vootu ma nọkọ ma lee anya, na-atụ vootu ma agụ ma chịkọta ọnụ — onye obodo ahụ agaghị e nwe ike nchịkwa. Onye obodo ahụ na-agbanwe ihe ndị.

Kwa oge ntuli aka, ndị mmadụ na-eme ka ọ dị mma na-akpọ ndị ọzọ ka ha tụ vootu. Ha agaghị akpọ ha ka ha soro mputa gaa nchịkọta. Ha agaghị akpọ ha ka ha nlebara anya ngwaahịa mgbe ike nwuere. Ha agaghị akpọ ha ka ha soro nzukọ obodo, ka ha dee akwụkwọ Nhọrọ Nwokike, ka ha sonye n'ime òtù obodo, ka ha dekọọ ọrụ gọọmentị, ka ha rụọ ihe na-elekwasị anya ego nnọchiteanya.

"Naanị tụ vootu" na-akwado imebi. Ọ na-ekwu na usoro na-arụ ọrụ ma ọ bụrụ na ị sonyeere. Usoro ahụ arụghị ọrụ. Usoro ahụ na-arụ ọrụ maka ndị kere ya — ndị nduzi ndị ochịchị, ndị nde iwu ndị agha, na ndị na-anabata ndị ọrụ ndị mmadụ na-enweta uru site n'ike etiti na ọtụtụ ego na-adịghị akwọ ụgwọ. Vootu gị anaghị emezi usoro a. Onye obodo gị na-achịkọta ọnụ, na-adịgide adịgide, na-adọghị azị emezi ya.

Vootu otu bụ olu. Vootu puku otu na-chịkọtara ọnụ bụ ike. Ndị mmadụ nde otu na-atụ vootu ma nọkọ ma lee anya bụ mgbanwe na-enweghị egbe.

Eziokwu Ahụ

Ntuli aka otu agaghị emezi Naijiria. Mgbakwunye otu nke ndị na-atụ vootu na-achịkọta ọnụ nwere ike. Mmetụta 27% nke afọ 2023 abụghị ihe daara nke ọchịchị ndị mmadụ. Ọ bụ ihe na-eme ka mmasị ọchịchị ndị mmadụ ghara ịrụ ihe. Ndị mmadụ enweghị ike na-eche na itinye aka na vootu ga-agbanwe ndụ ha. Máshinụ ahụ chiri afọ ike na-akwado ha n'eziokwu. Ọrụ gị bụ iji gosi na ha kpebiri ezighị ezi — abụghị site n'ịtụ vootu ugboro otu, kama site n'ịrụ ndụ obodo nke na-eme ka ịtụ vootu bụ mmalite nke ikpe zuru ezu, abụghị ikpecha.

Omume Gị Dị Ka Onye Obodo

Ịkpe Onye Obodo — Mee Ise Ndị A Nke A Ha:

1. Rụọ ihe nkiri. Meghe ngwaọrụ ndetu gị. Dee kwa naira ị na-akwa kwa ọnwa n'ihi na gọọmentị dara: ụgwọ jenereta, nchebe, nkụzi ndị ọzọ, ụgwọ ụlọ ọgwụ, ụgwọ ụgbọala dị ukwu, mmiri, mmụba nke ọnụ ahịa nri. Kpọkọta ha. Mụruọ ogologo oge 12. Mgbe ahọ ogologo oge 4. Nọmba ahụ bụ ihe zụọ vootu gị na-eri gị. Dee ya n'akwụkwọ. Ntaakwụkwọ ya n'ihu ụlọ gị.

2. Lelee ndebanye gị dị ka onye na-atụ vootu. Gaa n'ịntanetị INEC [IHE NKE DỊ N'AKỤKỌ: ma ọ bụ portal nke gọọmentị dị maka 2026-2027]. Kwenye na ebe ntuli aka gị. Lelee nkọwa gị. Seefoto ihe niile. Kekọrịta nkwenye ahụ ndị enyi atọ. Jụọ ha ka ha lelee nke ha.

3. Họpọta otu onye na-azọ ọkwa oche site n'akụkọ ihe mere eme. Abụghị site n'aka ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Abụghị site n'aka agbụrụ. Abụghị site n'aka okpukpe. Site n'akụkọ ihe mere eme. Gini ka ha rụrụ? Gini ka ha nyere? Gini ka ndị na-anọchite anya ha nke oge gara aga na-ekwu? Nwee awa otu ịchọ. Ọ bụrụ na ị chọghị akụkọ ihe mere eme, ị chọtala azịza gị: ha enwetabeghị vootu gị.

4. Kwenye na Kalenda Ọrụ Obodo nke Izu 52. Otu ihe kwa izu ruo afọ otu. Izū 1: Lelee ndebanye. Izū 2: Chọọ onye na-azọ ọkwa oche otu. Izū 3: Soro otu nzukọ obodo ma ọ bụ nzukọ obodo. Izū 4: Sonye otu òtù obodo. Nọgide na-aga. Kalenda ahụ dị n'Appendix A [IHE NKE DỊ N'AKỤKỌ: nke mbipụta zuru ezu]. Bulie ya. Pịnya ya. Soro ya. Afọ otu nke omume ntakịrị na-eme ka onye obodo máshinụ ahụ enweghị ike ịfefe.

5. Kpebie Atọ gị nke Oyingbo. Ndị mmadụ atọ. Otu nkwekọrịta. Ọ dịghị naira 5,000. Ọ dịghị azọ. Ọ dịghị ịnahụ ụra mgbe ntuli aka gachara. Kpọ òtù gị aha site n'aka uzo gị, ahịa gị, ma ọ bụ obodo gị. Atọ Oyingbo. Anọ Wuse. Ise GRA. Ọnụọgụgụ anaghị ekwu okwu. Ịnọgide na-arụ ihe na-ekwu okwu. Onye obodo na-echeta ma na-achịkọta ọnụ ka njọ iji ịgha ụgha karịa onye na-atụ vootu ọ bụla. Mụba onwe gị.

Ọgbụgba WhatsApp

"Naira 5,000 maka vootu gị. Naira nde 2.6 e zuruo ezumike ezumike nke ezinụlọ gị n'afọ anọ. Ị naghị ere. Ha na-azọ gị ihe n'aka gị onwe gị. Rụọ ihe nkiri: [njikọ]"

Gụọ nke a n'olu elu. Ma ọ bụ gụọ ya n'uzọ nzuzo. Mana gụọ ya dị ka nhọrọ, abụghị dị ka uri.

Agaghị m echefụ.

Agaghị m ere afọ anọ maka nri otu.

Agaghị m chebe ihe na-ada n'ihi na ọ na-asụ asụsụ m.

Agaghị m nsọ onye na-azọ ọkwa oche ajụghị ajụjụ.

Agaghị m efù ndụ m mgbe ntuli aka gachara.

M tụ vootu.

M nọkọ ma lee anya.

M jụ ajụjụ.

M chịkọta ọnụ.

M chetara.

Onye obodo na-echeta ka njọ iji ịgha ụgha.

Iṅ a abụghị okwu. Ọ bụ nhọrọ.

Sinye ya site n'aka vootu gị.

Ọgwụgwụ Akwụkwọ 1: Vootu ma ọ bụ Ọdachi

Nke Mgbeakwụkwọ Ndi Igbo — Mass Reader Edition

Maka ntụgharị gaa n'asụsụ ndị Naijiria niile. Maka ịkesa n'ime ahịa, ụlọ ụka ndị Alakụba, ụlọ ekpere ndị Kraịst, ụlọ akwụkwọ, na òtù WhatsApp. Maka ndị mmadụ e mechara iche na ịghọta obodo ha onwe ha.